Təhsil 365 - Logo Mobile

Zambiyada sənət və zəhərli miras: “Qara dağlar”ın içindən doğan hekayələr

13701.08.2025 - 14:24
Zambiyada sənət və zəhərli miras: “Qara dağlar”ın içindən doğan hekayələr

Zambiyanın Copperbelt bölgəsindəki “qara dağlar” adlandırılan nəhəng mədən tullantıları yalnız təbiətə deyil, insan həyatına da dərin izlər buraxıb. Bu dağlar, ölkənin aparıcı vizual sənətçilərindən biri olan Stary Mwaba üçün həm də şəxsi bir mənanı ifadə edir.

"Tehsil365" BBC-nin məlumatına əsasən xəbər verir ki, Mwaba uşaqlığında bu ərazilərə “mu tehlikesi” – yəni “təhlükəli yer” deyildiyini xatırlayır. Həmin ərazilərə getmək qadağan olunsa da, uşaqlar orada yetişən vəhşi meyvələri toplamaq üçün gizlicə içəri girərdilər. Bu gün isə həmin zəhərli yığınlara doğru üz tutan gənclər, təhlükəli şəraitdə mis qalıqları axtarır, qazıntı işləri aparır və tapdıqlarını əsasən Çinli alıcılara satırlar. Bu fəaliyyətlər qeyri-qanuni və ölüm riski ilə müşayiət olunsa da, yüksək işsizlik fonunda gənclər üçün yeganə gəlir yoludur.

Mwaba-nın bu ay Lusaka Milli Muzeyində təqdim olunan sərgisi, Kitwe şəhərindəki bu həyat mübarizəsini sənət dili ilə əks etdirir. “Jerabos” adlandırılan və birliklərlə əlaqəli gənclərin həyatından ilham alan rəssam, portretlərini köhnə qəzet səhifələrində çəkir, bəzi sözləri yandırır və deşiklər açaraq gündəlik həyatın boşluqlarını simvolizə edir. Onun sözlərinə görə, bu “böyük hekayələr”in içində “kiçik insanların kiçik, lakin önəmli hekayələri” də var.

1930-cu illərdən bu yana tonlarla ağır metal tullantısı altında qalan bölgədə insanlar zəhərli mühitdə yaşamağa davam edir. Bu ilin əvvəlində isə Kitwe şəhərinin su təchizatı, Çin mədənlərindən axan tullantıların Kafue çayına qarışması səbəbindən dayandırılmışdı.

Mwaba-nın “Jerabo” əsərində isə dar tunellərə enən bir madencinin təhlükəsizlik kəmərini hazırlaması təsvir olunur. Digər əsərlərində isə həyatın digər səhnələri yer alır: məsələn, “Shofolo” əsərində gənc bir oğlan küreğini sıx-sıx qucaqlayır – onun yeganə dolanışıq aləti. “Ipenga”da isə bazar səhəri küçədə tuba çalan kilsə üzvü görünür.

Mwaba deyir ki, Wusakile-də sosial həyat ya kilsədə, ya da barlarda formalaşır. Amma uşaqlar öz əyləncələrini tapmağı bacarırlar – məsələn, iki qız evdə hazırlanan yelləncəkdə əylənir. Yelləncək üçün istifadə olunan naqillər əvvəllər yüksək gərginlikli elektrik xətlərinə aid idi – indi isə içindəki mis çıxarılıb və hurdaya çevrilib.

Mwaba-nın əsərləri təkcə sənət deyil, həm də bu bölgənin səsini dünyaya çatdırmaq üçün bir vasitədir.

Aydan İsayeva

Xəbər Lenti

“Elm öyrənmək hər bir müsəlmana vacibdir” – Əkrəm Həsənov31.08.2025 - 14:07
"Məktəblər gələcək həyat üçün deyil, burada və indi üçün əxlaqı öyrətməlidir"31.08.2025 - 13:50
Elm və din: ABŞ-də cəmiyyətin baxışları31.08.2025 - 13:33
Texasda 4 məktəb rayonundan biri yeni müqəddəs kitab kurikulumu qəbul edib31.08.2025 - 13:19
Teatr və kino sənətinin görkəmli nümayəndəsi Kübra Dadaşova anılır31.08.2025 - 13:05
Şair, nasir və tərcüməçi Rəşid bəy Əfəndiyev xatırlanır31.08.2025 - 12:59
Əməkdar incəsənət xadimi İsgəndər Coşqun anılır31.08.2025 - 12:44
Sosioloq: "Qüdrət elmdədir, başqa cür heç kəs heç kəsə üstünlük eyləyə bilməz"31.08.2025 - 12:36
Aygün Bəylərin qızı Canan Hümmətova beynəlxalq yarışda medallar qazandı31.08.2025 - 12:29
Məktəbəqədər uşaqlarda emosional intellektin inkişafı: bağça mühiti 31.08.2025 - 12:22
İlahiyyatçı Ağa Hacıbəyli: "Din yol deməkdir, elm də bu yolun çırağıdır"31.08.2025 - 12:18
Uşaq musiqisinin görkəmli bəstəkarı Oqtay Zülfüqarov xatırlanır31.08.2025 - 12:14
Masallıda "İdman hamı üçün" layihəsi çərçivəsində idman tədbiri keçirilib31.08.2025 - 12:06
Sağlam uşaqlar-güclü gələcək 31.08.2025 - 12:01
Salman Alıoğlu 70 yaşını mətbuat və ədəbiyyat aləmində qeyd etdi31.08.2025 - 11:59
Yeni dərs ilinə hazırlıq: valideynlər və şagirdlər üçün faydalı məsləhətlər31.08.2025 - 11:58
Məktəbəqədər uşaqlarda düzgün qidalanma vərdişlərinin formalaşdırılması31.08.2025 - 11:54
Azərbaycanlı şair Xuraman Muradova beynəlxalq qadın şairlər birliyinə rəhbərlik edəcək31.08.2025 - 11:44
Məktəbəqədər uşaqlarda nağılların tərbiyəvi rolu31.08.2025 - 11:40
Əsəbi uşaqla necə davranmalıyıq? 31.08.2025 - 11:39
Məktəbəqədər uşaqlarda oyun fəaliyyətinin inkişafdakı rolu31.08.2025 - 11:30
Muzey fondu zənginləşdirilir: Masallıda komissiya iclası31.08.2025 - 11:29
Məktəbəqədər dövrdə uşaqların fiziki inkişafı-nələrə diqqət edilməlidir?31.08.2025 - 11:25
Məktəbəqədər uşaqlarda adaptasiya çətinlikləri və həlli yolları31.08.2025 - 11:24
Uşaqlarda məktəbə sevgi necə formalaşdırılır? – Mütəxəssislərdən tövsiyə31.08.2025 - 11:21
Lerikdə mədəniyyət işçilərinin seminarı keçirilib31.08.2025 - 11:14
Uşaqlarda aqressiv davranışın kökü nədəndir? 31.08.2025 - 11:03
Şagirdlərin təhsil motivasiyasının artırılması və akademik uğura təsiri31.08.2025 - 11:00
Milli-mənəvi dəyərlərin təbliği: Lerikdə maarifləndirici ekskursiya31.08.2025 - 10:59
Dövlət proqramı çərçivəsində tələbələrimiz Kolumbiya Universitetində təhsil alacaq31.08.2025 - 10:50
Məktəbəqədər müəssisələrdə STEAM fəaliyyətlərinin təşkili və uşaqların inkişafına təsiri31.08.2025 - 10:45
Film günləri layihəsi çərçivəsində klassik ekran əsəri göstərildi31.08.2025 - 10:44
Masallı kitabxanası balacalara nağıl dünyasını tanıtdı31.08.2025 - 10:29
Şagirdlərin elm və texnologiya yarışmalarına hazırlığının təhsil prosesinə təsiri və inkişaf perspektivləri31.08.2025 - 10:15
Tarix yazan qəhrəman: Raqib Əzizovun xatirəsi Masallıda yad edildi31.08.2025 - 10:14
Müasir təhsil metodlarının müəllim hazırlığında inkişaf və peşəkarlığın artırılmasına təsiri31.08.2025 - 10:00
Masallıda vətənpərvər jurnalist Çingiz Mustafayevə həsr olunmuş tədbir keçirilib31.08.2025 - 10:00
Tələbələr üçün regionlarda təcrübə və staj imkanlarının artırılması proqramları31.08.2025 - 09:45
Türk Dövlətləri Təşkilatının katibliyində keçirilən ilk təcrübə proqramı uğurla başa çatıb31.08.2025 - 09:30
Lombardiya - moda paytaxtında “Sirli Şam Yeməyi” təqdimatı31.08.2025 - 09:15
Naxçıvan Dövlət Universitetində müəllim vakansiyası açılıb31.08.2025 - 09:00
“AnewZ” Azərbaycanın Orta Dəhlizdəki rolunu göstərən sənədli film təqdim edib31.08.2025 - 08:35
Şamaxı Avropa Liseyi məzunu Ruslan İskəndərov Bakı Dövlət Universitetinə qəbul oldu31.08.2025 - 08:20
Regional təhsil idarəsi məktəbəqədər müəssisələrin rəhbər və işçiləri üçün təlimlər təşkil edib31.08.2025 - 08:17
Hindistanda süni intellekt məzunların iş tapmasına dəstək ola bilər31.08.2025 - 08:15
Sumqayıtda 13 yaşlı uşaq ölüb31.08.2025 - 08:06
Formula - 1" yarışlarına görə məktəblər gec başlayacaq? - Rəsmi CAVAB31.08.2025 - 07:55
Nazir: Ölkədə sağlam həyat tərzinin təşviqi vahid strateji çərçivəyə salınmalıdır31.08.2025 - 07:40