Zambiyanın Copperbelt bölgəsindəki “qara dağlar” adlandırılan nəhəng mədən tullantıları yalnız təbiətə deyil, insan həyatına da dərin izlər buraxıb. Bu dağlar, ölkənin aparıcı vizual sənətçilərindən biri olan Stary Mwaba üçün həm də şəxsi bir mənanı ifadə edir.
"Tehsil365" BBC-nin məlumatına əsasən xəbər verir ki, Mwaba uşaqlığında bu ərazilərə “mu tehlikesi” – yəni “təhlükəli yer” deyildiyini xatırlayır. Həmin ərazilərə getmək qadağan olunsa da, uşaqlar orada yetişən vəhşi meyvələri toplamaq üçün gizlicə içəri girərdilər. Bu gün isə həmin zəhərli yığınlara doğru üz tutan gənclər, təhlükəli şəraitdə mis qalıqları axtarır, qazıntı işləri aparır və tapdıqlarını əsasən Çinli alıcılara satırlar. Bu fəaliyyətlər qeyri-qanuni və ölüm riski ilə müşayiət olunsa da, yüksək işsizlik fonunda gənclər üçün yeganə gəlir yoludur.
Mwaba-nın bu ay Lusaka Milli Muzeyində təqdim olunan sərgisi, Kitwe şəhərindəki bu həyat mübarizəsini sənət dili ilə əks etdirir. “Jerabos” adlandırılan və birliklərlə əlaqəli gənclərin həyatından ilham alan rəssam, portretlərini köhnə qəzet səhifələrində çəkir, bəzi sözləri yandırır və deşiklər açaraq gündəlik həyatın boşluqlarını simvolizə edir. Onun sözlərinə görə, bu “böyük hekayələr”in içində “kiçik insanların kiçik, lakin önəmli hekayələri” də var.
1930-cu illərdən bu yana tonlarla ağır metal tullantısı altında qalan bölgədə insanlar zəhərli mühitdə yaşamağa davam edir. Bu ilin əvvəlində isə Kitwe şəhərinin su təchizatı, Çin mədənlərindən axan tullantıların Kafue çayına qarışması səbəbindən dayandırılmışdı.
Mwaba-nın “Jerabo” əsərində isə dar tunellərə enən bir madencinin təhlükəsizlik kəmərini hazırlaması təsvir olunur. Digər əsərlərində isə həyatın digər səhnələri yer alır: məsələn, “Shofolo” əsərində gənc bir oğlan küreğini sıx-sıx qucaqlayır – onun yeganə dolanışıq aləti. “Ipenga”da isə bazar səhəri küçədə tuba çalan kilsə üzvü görünür.
Mwaba deyir ki, Wusakile-də sosial həyat ya kilsədə, ya da barlarda formalaşır. Amma uşaqlar öz əyləncələrini tapmağı bacarırlar – məsələn, iki qız evdə hazırlanan yelləncəkdə əylənir. Yelləncək üçün istifadə olunan naqillər əvvəllər yüksək gərginlikli elektrik xətlərinə aid idi – indi isə içindəki mis çıxarılıb və hurdaya çevrilib.
Mwaba-nın əsərləri təkcə sənət deyil, həm də bu bölgənin səsini dünyaya çatdırmaq üçün bir vasitədir.