Təxminən 10 min il əvvəl evcilləşdirilən kartof, And dağlarında yaranaraq, dünya üçün əsas qida mənbəyi olmamışdan əvvəl uzun və sirli təkamül yolundan keçib. Bitkilərin fosil qeydlərində yaxşı qorunmaması səbəbindən kartofun mənşəyi uzun müddət müəmmalı qalmışdı.
"Tehsil365" “Cell” jurnalında nəşr olununan araşdırmaya əsasən bildirir ki, İndi isə təkamül biologları və genom alimlərindən ibarət bir qrup, bu nişastalı qidanın köklərini milyonlarla il əvvəl gözlənilməz bitki qohumu olan pomidorla təsadüfi qarşılaşmasına qədər izləyib.
Araşdırmada, 450 kultivasiya edilmiş və vəhşi kartof növünün genomları analiz edilib. Nəticələr göstərir ki, təxminən 9 milyon il əvvəl pomidorun qədim vəhşi bir növü Etuberosum adlı kartofa bənzər bitki ilə təbii olaraq melezləşib. Hər iki bitkinin isə 14 milyon il əvvəl ortaq bir əcdaddan ayrıldığı məlum olub.
Nə pomidor, nə də Etuberosum yumru yetişdirmə qabiliyyətinə malik deyildilər, amma yaranan melez bitki bu xüsusiyyəti qazanıb. Yumrular And dağlarında soyuq və sərt mühit şəraitində kartofun qidalarını yeraltında saxlamaq üçün yeni bir adaptasiya olub və insanlar tərəfindən əsas qida mənbəyinə çevrilib. Hal-hazırda 100-dən çox vəhşi yumru yetişdirən kartof növü mövcuddur, lakin bəziləri toksin ehtiva etdiyindən yeyilməzdir.
Çin Tropik Kənd Təsərrüfatı Elmləri Akademiyasının prezidenti və Shenzhen Kənd Təsərrüfatı Genomika İnstitutunun professoru Sanven Huang deyib ki, yumru təkamülü kartofa çətin şəraitdə böyük üstünlük verib, yeni növlərin yaranmasını sürətləndirib və bu günümüzdəki zəngin kartof müxtəlifliyinə səbəb olub. "Kartofun haradan gəldiyi sirrini nəhayət açdıq," — o əlavə edib.
Alimlər həmçinin hər bitkinin yumru əmələ gətirmək üçün hansı genləri təmin etdiyini araşdırıblar. Bu tədqiqat kartofun təkamülünü daha yaxşı başa düşməyə və xəstəliklərə, iqlim dəyişikliklərinə davamlı, daha möhkəm kartof növləri yetişdirməyə kömək edə bilər.
Kartof, pomidor və Etuberosum bitkiləri Solanum cinsinə daxildir ki, bu da təxminən 1500 növü olan və patlıcangillər ailəsinin ən böyük cinsidir. Çin Lanzhou Universitetinin ekoloji fakültəsinin professoru JianQuan Liu bildirib ki, kartof bitkiləri ilk baxışda Etuberosuma çox bənzəyir, bu da alimləri ilkin olaraq onların ortaq əcdaddan qardaş bitkilər olduğunu düşünməyə vadar edib.
Etuberosumlar yalnız üç növdən ibarət olub, çiçəkləri və yarpaqları kartofa oxşayır, amma yumru əmələ gətirmirlər. Londra Təbiət Tarixi Muzeyinin tədqiqat botanikçisi Dr. Sandy Knapp CNN-ə müsahibəsində deyib ki, Etuberosumlar Juan Fernandes Adaları, Robinson Crusoe Adaları və ya Şili yağış meşələri kimi uzaq və nadir yerlərdə tapılır.
Knapp əlavə edib ki, kartofun genetik soy ağacı tədqiq edildikdə, genetik baxımdan pomidora daha yaxın olduğu ortaya çıxıb. Liu isə genetik analizlərin insanlarda valideyn-qız və bacı-bacı münasibətlərini təyin etməyə bənzədiyini söyləyib.
Tədqiqat göstərir ki, kartofun mənşəyi Etuberosum və pomidor genlərinin kombinasiyasıdır. İqlim və geoloji dəyişikliklər həmin qədim bitkilərin eyni yerdə yaşamasına şərait yaradıb.
Colorado Ştat Universitetinin Kənd Təsərrüfatı Elmləri fakültəsindən Amy Charkowski isə bildirib ki, hər iki bitki arılar tərəfindən tozlanır və arıların polen daşıması nəticəsində kartofun yaranması mümkün olub.