Tədqiqatçılar rekord qıran mega ildırımı ölçmək üçün kosmos əsaslı alətlərdən istifadə ediblər.
800 kilometrdən çox uzunluğa sahib olan bu nadir mega ildırım, kosmosdan izləmə texnologiyaları sayəsində aşkar edilib. Bu fenomen böyük gücə malik olmaqla yanaşı, hələ tam şəkildə başa düşülməyib.
"Tehsil365" Science Daily-ə istinadən xəbər verir ki, şimşək Doğu Texasdan Kansas Sitiyə qədər 515 mil (təxminən 828 km) məsafəni əhatə edərək Böyük Ovalar üzərində yeni dünya rekorduna imza atıb.
Arizona Ştat Universitetinin Coğrafiya və Şəhər Planlaşdırma fakültəsinin professoru Randy Cerveny bildirib ki, “biz buna mega flaş ildırım deyirik və onun necə və niyə baş verdiyini öyrənməyə çalışırıq”.
Cerveny və komandası 2017-ci ilin oktyabrında baş verən böyük fırtına zamanı bu mega ildırımı kosmos əsaslı alətlərlə ölçüblər. Bu yeni rekord, 2020-ci ilin aprelində ABŞ cənubunda qeydə alınan əvvəlki 477 millik rekordu 38 mil ötür. Qeyd edək ki, 2017-ci il fırtınası zamanı toplanan peyk məlumatları yenidən analiz olunana qədər bu rekordun mövcudluğu bilinmirdi.
BMT-nin meteorologiya agentliyi Dünya Meteorologiya Təşkilatında hava və iqlim ekstremalları raportörü vəzifəsində çalışan Cerveny qeyd edib ki, daha böyük ekstremalların mövcud ola biləcəyi ehtimalı var və yüksək keyfiyyətli ildırım ölçmələri artdıqca biz onları aşkar edə biləcəyik.
İldırımın aşkarlanması uzun illər boyunca yer əsaslı anten şəbəkələri vasitəsilə, ildırımın yaydığı radio siqnallarının digər stansiyalara çatma vaxtına əsaslanaraq mövqeyinin və sürətinin təxmin olunması ilə aparılırdı.
Lakin 2017-ci ildən bu yana orbitdə olan peyk əsaslı ildırım detektorları sayəsində ildırımlar qitələrarası məsafələrdə davamlı şəkildə aşkarlanır və dəqiq ölçülür.
Cerveny bildirib: “Meteorologiya peyklərimiz ildırımın nə vaxt başladığını və nə qədər uzağa getdiyini millisekund dəqiqliyi ilə qeydə alır.”
Milli Okean və Atmosfer İdarəsinin (NOAA) GOES-16 peyki jeostasionar orbitdə yerləşərək gündə təxminən 1 milyon ildırım çaxmasını aşkar edir. Bu peyk NOAA-nın dörd jeostasionar ildırım xəritələyicilərindən biridir və Avropa və Çin tərəfindən buraxılan oxşar peyklərlə birlikdə fəaliyyət göstərir.
Georgia Texniki Tədqiqat İnstitutundan Michael Peterson qeyd edir ki, “jeostasionar orbitdən fasiləsiz ölçmələrin əlavə edilməsi böyük inkişafdır”. O əlavə edib ki, indi qlobal mega flaş nöqtələrinin çoxu jeostasionar peyklər tərəfindən əhatə olunur və verilənlərin emal texnikaları bu nəhəng məlumat kütləsini düzgün şəkildə təmsil etməyə imkan verir.
Əksər ildırımların uzunluğu 16 kilometrdən (10 mil) azdır. 100 kilometrdən (60 mil) uzunluğunda olan ildırımlar mega flaş hesab olunur. Petersonun analiz etdiyi peyk müşahidələrinə görə, göy gurultulu fırtınaların 1%-dən azı mega flaş yaradır. Bu ildırımlar isə adətən 14 saat və ya daha uzun müddət davam edən, New Jersey ştatından böyük əraziləri əhatə edən nəhəng fırtınalardan yaranır. Orta hesabla mega flaş göydə 5-7 istiqamətə ayrılan şaxələnmələrə malik olur.
Cerveny bildirib ki, yüzlərlə kilometrə yayılan mega flaşlar nadir olsa da, ildırımın fırtına buludundan 16-24 kilometr (10-15 mil) uzağa düşməsi qeyri-adi deyil və bu da təhlükəni artırır. O vurğulayıb ki, insanların ildırımın əsas fırtınadan nə qədər uzağa çata biləcəyini dərk etməməsi problem yaradır.
ABŞ-da ildırım hər il 20-30 ölüm və yüzlərlə yaralanmaya səbəb olur. Yaralanmaların çoxu fırtınanın ən güclü vaxtında deyil, zirvəyə çatmadan əvvəl və ya sonra baş verir.
Cerveny tövsiyə edir ki, fırtına keçdikdən sonra ən azı yarım saat gözləmədən normal fəaliyyətə qayıtmaq təhlükəlidir. “İldırım yaradan fırtınanın çox güclü olması lazım deyil,” — deyə o əlavə edib.