Muzeylər bir xalqın tarixi, mədəniyyəti və elmi irsini qoruyaraq gələcək nəsillərə ötürən mühüm mədəniyyət ocaqlarıdır. Onların fəaliyyəti yalnız eksponatların saxlanması ilə məhdudlaşmır, həm də maarifləndirmə, tədqiqat, turizm və ictimaiyyətlə əlaqə funksiyalarını da əhatə edir. Bu baxımdan muzeyşünaslıq elmi və sərgi menecmenti praktikası müasir dövrdə xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.
“Tehsil365”in araşdırmasına görə, muzeyşünaslıq muzeylərin yaradılması, idarə olunması, eksponatların qorunması və nümayişi ilə bağlı nəzəri və praktik bilikləri öyrənən bir elmdir. O, əsasən kolleksiya formalaşdırılması, kataloqlaşdırma, elmi tədqiqat, qorunma və bərpa, həmçinin maarifləndirici fəaliyyət istiqamətlərini əhatə edir. Müasir dövrdə muzeyşünaslıq rəqəmsallaşma, virtual sərgilər və rəqəmsal arxivlərin yaradılması istiqamətində də inkişaf edir.
Sərgi menecmenti isə muzeylərdə və sərgi mərkəzlərində ekspozisiyaların hazırlanması, təqdimatı və təşkili ilə bağlı sahədir. Onun əsas məqsədi eksponatların daha təsirli və cəlbedici şəkildə ictimaiyyətə təqdim edilməsidir. Bu proses konseptin hazırlanması, kuratorluq və planlaşdırma, dizayn və ekspozisiya həlli, marketinq və ictimaiyyətlə əlaqə, həmçinin qiymətləndirmə mərhələlərindən ibarətdir.
Müasir dövrdə sərgi menecmentində rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi, interaktiv ekranlar, 3D modellər, virtual və artırılmış reallıq vasitələrinin istifadəsi geniş yayılmışdır. Təhsil yönümlü proqramlar, müxtəlif sosial qruplar üçün maarifləndirici layihələr, beynəlxalq sərgilər vasitəsilə mədəni diplomatiya və inklüzivlik prinsiplərinin tətbiqi də müasir tendensiyalar arasında yer alır.
Azərbaycanda son illərdə muzeyşünaslıq və sərgi menecmenti sahəsində mühüm inkişaflar müşahidə olunur. Milli İncəsənət Muzeyi, Xalça Muzeyi, Heydər Əliyev Mərkəzi və Qobustan Milli Tarix-Bədii Qoruğu bu sahədə beynəlxalq standartlara uyğun fəaliyyət göstərən mədəniyyət ocaqlarıdır. Mobil sərgilər, beynəlxalq sərgi layihələri və rəqəmsal ekspozisiyalar da ölkəmizin mədəniyyətinin dünyada tanıdılmasına xidmət edir.
Nəticə etibarilə muzeyşünaslıq və sərgi menecmenti yalnız tarixi irsin qorunması deyil, həm də cəmiyyətin mədəni və elmi inkişafına xidmət edən sahələrdir. Onların düzgün idarə olunması ölkənin mədəniyyət siyasətinə, turizm sektoruna və təhsil prosesinə mühüm töhfə verir. Gələcəkdə rəqəmsal texnologiyalar və beynəlxalq əməkdaşlıq bu sahənin inkişafında əsas rol oynayacaqdır.