Son bir ayda federal məhkəmələr mühafizəkarların dövlət məktəblərində müqəddəs on əmr lövhələrinin asılması təşəbbüslərinə ardıcıl zərbələr endirib.
“Tehsil365” “ Associated Press”ə istinadən xəbər verir ki, ştatlar məcburi dini yazılarda uduzduqca, bir çoxu başqa istiqamətə – şagirdlərin məktəbdən kənarda dini dərslərə qatılmasına icazə verməklə inanca əsaslanan təhsili genişləndirməyə yönəlir. Bu il Ayova, Montana, Ohayo və Texas valideynlərə övladlarını dərs günü ərzində pulsuz, məktəbdənkənar dini dərslərə göndərmək hüququnu təmin edən qanunlar qəbul edib. Bu təcrübə çox vaxt “released time” (azad edilmiş vaxt) adlanır.
Bu dörd ştat artıq valideynin müraciəti ilə belə proqramları təmin etməyi tələb edən ən azı 12 ştata qoşulub. Bunlara Florida, Havay, Kentukki, Nyu-York, Şimali Dakota, Pensilvaniya, Vermont və Viskonsin daxildir.
Mütəxəssislərin fikrincə, “released time” yanaşması digər dövlət tərəfindən tətbiq edilən dini təşəbbüslərə nisbətən Konstitusiyaya daha uyğun ola bilər. Çünki bu model məktəbdən kənarda, ictimai müəllimlər yox, dini təşkilatlar tərəfindən keçirilir və şagirdlər üçün pulsuz olur.
1952-ci ildə ABŞ Ali Məhkəməsi Zorach v. Clauson qərarı ilə belə proqramların valideyn icazəsi, özəl maliyyələşmə və məktəbdən kənarda keçirilməsi şərtilə mümkün olduğunu təsdiqləyib.
“Ohayoda yerləşən xristian qeyri-kommersiya təşkilatı LifeWise Academy-nin nümayəndəsi Cenifer Curi deyib: “Hər ailənin özəl və ya dini məktəblərə çıxışı yoxdur, amma uzun illərdir ailələr övladlarını dərs gününün bir hissəsində dini təhsilə göndərə biliblər”.
Təşkilat genişlənmədə fəal rol oynayır və qanunvericilik dəstəyi üçün lobbiçilik aparır. Bu dərs ilində LifeWise 34 ştatda 1 100 məktəbdən təxminən 100 000 şagirdə xidmət göstərməyi gözləyir.
Prosesin iş prinsipi əksər ştatlarda eynidir: valideynin razılığı ilə şagirdlər nahar, fasilə və ya boş dərs saatında məktəbdən çıxır. Onlar piyada və ya qırmızı LifeWise avtobusları ilə yaxınlıqdakı kilsəyə və ya icma binasına gedirlər. Burada yarım saatdan bir saata qədər Müqəddəs Kitab haqqında dərs alır, sonra isə məktəbə qayıdırlar.
Bəzi ştatlarda şagirdlər bu dərslərə görə akademik kredit də qazana bilər. Bu isə daha çox mübahisələr doğurur.
Montanada, məsələn, qanun layihəsi əvvəlcə məktəblərin akademik kredit verməsini məcburi edirdi, lakin məktəb idarələrinin etirazından sonra “icazə verə bilər” kimi dəyişdirildi. Həmin qanunu Respublikaçı qubernator Qreq Cianforte may ayında imzaladı.
Dəstəkləyənlər bu imkanı evdə təhsil alan ailələri dövlət məktəblərinə cəlb etmək vasitəsi kimi təqdim edirdi. Curi oxşar proqramların yəhudi, müsəlman və mormon şagirdlər üçün də mövcud olduğunu qeyd edib.
O deyib - “İnsan dindar olsun və ya olmasın, Müqəddəs Kitab tarixdə ən təsirli kitab hesab olunur. Qərb mədəniyyətinin bir çox ideyaları – hər kəsin bərabər yaradılması və qonşunu sevmək – Bibliyadan qaynaqlanır”.
Eyni məzmunlu qanun layihələri: Mühafizəkar American Legislative Exchange Council (ALEC) avqustda “released time” barədə model qanun layihəsi qəbul edib. Bu təklif məktəbdən kənar həftədə 1–5 saat dini dərs keçilməsinə icazə verir və müəyyən meyarlara cavab verdikdə məktəblərin kredit verməsini məcbur edir.
Eyni məzmunlu layihələr Şimali Karolina, Qərbi Virciniya və Missisipidə təqdim edilib, lakin irəliləmir. Qanun qəbul edilən ştatlarda isə mühafizəkar hüquq təşkilatları, o cümlədən Alliance Defending Freedom, bunu “valideynlərin qərarlarına hörmət” kimi qiymətləndirib.
Bəzi ştatlarda – İndiana, Ohayo, Oklahoma, Cənubi Karolina və Tennessi – bu dərslərə görə şagirdlərə seçmə fənn kreditləri almaq mümkündür.
LifeWise həmin ştatlarda da fəaliyyət göstərir.
On Əmr lövhələri:LifeWise nümayəndəsi Curi deyib ki, onların məqsədi belə proqramların ABŞ-ın bütün 50 ştatında əlçatan olmasıdır:
“Bu, seçimdir və son qərarı valideynlər verir”.
Bu yanaşma valideynlərin seçimini təmin etdiyi üçün qanuni sayıla bilər. Əksinə, məktəblərdə On Əmr lövhələrinin məcburi asılması təşəbbüsləri valideyn hüquqlarını pozduğu üçün məhkəmələr tərəfindən dayandırılır.
Məsələn, Luiziana, Texas və Arkanzasda qəbul olunan qanunlar məhkəmələr tərəfindən bloklanıb. Hakimlər bu lövhələrin uşaqları dini davranışa təhrik edə biləcəyini və müəyyən dini versiyanı digərlərindən üstün tutduğunu əsas gətiriblər.