Məktəbəqədər təhsil uşaqların məktəb həyatına daha asan uyğunlaşmasına, sosial və idrak bacarıqlarının formalaşmasına mühüm təsir göstərir. Bu təhsil mərhələsini keçən uşaqların 1-ci sinfə hazırlığı, oxuma-yazma bacarıqları və sosial münasibətləri digərlərindən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Mövzu ilə bağlı “Tehsil365”ə 128 nömrəli tam orta məktəbin müəlliməsi Vəfa Əmirova müsahibəsində məktəbəqədər təhsilin uşaqların dərsə hazırlığına, sosial münasibətlərinə və tədris prosesindəki fəaliyyətlərinə təsirindən danışıb.
Öncə məktəbəqədər təhsili olan və olmayan uşaqların 1-ci sinfə başlaması zamanı hansı fərqləri müşahidə etdiyini soruşduq. Müəllimə qeyd edir ki:
“Mən hər zaman demişəm ki, hər il uşaqlar daha fərqli düşüncəli olurlar. Məktəbəqədər təhsili xüsusi olaraq yüksək qiymətləndirirəm. Keçən ildən məktəbimizdə icma əsaslı 4 yaşlılar qrupu yaradılıb. Əvvəlcə 5 yaşlılar qrupu açılanda açığı, bunu bəyənməmişdim, amma praktikasında olduqdan sonra bunun əslində çox faydalı olduğunu gördüm. Hətta mənə qalsa, 3 yaşlılar qrupu açmağı da təklif edərdim.
Çünki uşaqlar 1-ci sinfə başladıqda artıq daha yaxşı dərketmə qabiliyyətinə sahib olurlar. Bəzən deyirlər ki, bu, uşaqlar üçün yüklənmədir, amma qətiyyən belə deyil. Məktəb elə bir icmadır ki, uşaqlar aşağı sinifdən etibarən formalaşırlar. Müəllim nəzarətində uşaqlar proqram çərçivəsində müəyyən bilik və bacarıqlara yiyələnirlər.
Məktəbəqədər hazırlığa getməyib birbaşa 1-ci sinfə gələn şagirdlərlə müqayisə aparanda fərqlər tez hiss olunur. Xüsusilə kommunikasiya və konstruktiv bacarıqlarda bu fərqlər özünü daha çox göstərir. Bu da məktəbəqədər təhsilin nə qədər önəmli olduğunu bir daha sübut edir.”
Bəs oxuma, yazma və riyaziyyat bacarıqlarında şagirdlər arasında hansı fərqlər görünür?
“Nəzər yetirsək görərik ki, oxuma, yazma və riyaziyyat bacarıqlarının hamısının eyni anda bir uşaqda olması çox nadir haldır. Çünki hər bir uşağın qavrama bacarığı fərqlidir. Bunun əsas səbəblərindən biri valideynlərin uşaqları ilə nə dərəcədə məşğul olmasıdır - bu, bacarıqların inkişafında mühüm rol oynayır. Eyni zamanda bu hal uşağın genetikası ilə də bağlıdır.
Bəzilərinin yazısı gözəl olur, bəziləri daha yaxşı oxuyur, digərləri isə riyaziyyatda üstünlük göstərirlər. Amma bir məsələni qeyd etmək istəyirəm ki, gözəl xəttə malik olmaq və ya yaxşı oxumaq hələ uşağın ağlının yüksək inkişaf göstəricisi demək deyil. Mənə görə, riyazi bacarıqlar məntiqi təfəkkürün inkişafını ifadə edir. Əgər uşaq riyaziyyata meyillidirsə, bu, onun artıq zehni qabiliyyətinin gücünü göstərir.”
Sosial münasibətlər və sinifdə uyğunlaşma baxımından uşaqlar necə fərqlənir?
“Sosial münasibətlərə gəldikdə isə biz uşaqları aşağı siniflərdən öyrətdiyimiz üçün onların tərbiyəsi, sosial bacarıqları və mühitə öyrəşməsi daha rahat olur. Məktəb, uşaqlar üçün ailədən sonra gördükləri ilk cəmiyyətdir və bu, onların həyatında dəyişən dönüm nöqtəsidir.
Bu müddətdə onlara empatiya qurmağı, bərabərliyi, paylaşmağı və mənəviyyatı öyrədirik. Sosial münasibətlərin inkişafında ilk təməl müəllimlərdən asılıdır. Müəllim sinif daxilində hər bir şagirdin potensialını nəzərə alaraq uyğun strategiyalar qurmağı bacarmalıdır. Uşaqlar arasında sağlam rəqabət mühiti formalaşdırmaq da onların sosial bacarıqlarının inkişafına xidmət edir.”
Ümumilikdə, məktəbəqədər təhsil uşaqların intellektual, sosial və emosional inkişafında vacib rol oynayır və onların məktəb həyatına uğurlu adaptasiyasını təmin edir.