Son illərdə “detoks” anlayışı həm sosial mediada, həm də sağlamlıq dünyasında ən çox səslənən mövzulardan birinə çevrilib. “Bədəni toksinlərdən təmizləmək”, “orqanizmi yeniləmək”, “artıq çəkidən azad olmaq” kimi vədlərlə təqdim olunan detoks proqramları bir çox insana cəlbedici gəlir.
‘’Tehsil365’’ bildirir ki, detoks adından da göründüyü kimi, bədəni toksinlərdən təmizləmək məqsədi daşıyan bir prosesdir. Bu anlayışa əsasən, insan orqanizmində qidalar, dərmanlar, ətraf mühit və stres nəticəsində zərərli maddələr toplanır və bədən bu maddələrdən azad olmaq üçün “detoks”a ehtiyac duyur. Bu məqsədlə müxtəlif üsullar — detoks içkiləri, meyvə-şirə pəhrizləri, bitki çayları və hətta detoks vannaları təklif olunur.
Orqanizm onsuz da özünü təmizləyir
Mütəxəssislərin fikrincə, insan bədəni öz-özünü təmizləmək üçün mükəmməl sistemlərə sahibdir. Qaraciyər, böyrəklər, ağciyərlər, dəri və həzm sistemi bədəndəki artıq və zərərli maddələri təbii şəkildə xaric edir.
Məsələn:
Qaraciyər zərərli maddələri parçalayır və onları zərərsiz hala gətirir.
Böyrəklər qanı süzərək artıq maddələri sidiklə xaric edir.
Dəri tər vasitəsilə müəyyən toksinlərin bədəndən çıxmasına kömək edir.
Bu baxımdan, orqanizmin təbii detoks sisteminə əlavə müdaxilə çox zaman lazımsız sayılır.
Detoks pəhrizlərinin riskləri
Detoks proqramlarının bir çoxu kalorisi çox aşağı olan, yalnız meyvə şirələri və ya çaylarla qidalanmağa əsaslanır. Bu da orqanizm üçün bir sıra risklər yarada bilər:
Qidalanma çatışmazlığı: Zülal, yağ və əsas vitamin-mineralların azlığı bədən funksiyalarını zəiflədə bilər.
Əzələ itkisi: Uzunmüddətli detokslar əzələ kütləsinin azalmasına səbəb ola bilər.
Metabolizmin yavaşlaması: Qida çatışmazlığı nəticəsində bədənin enerji xərcləməsi azalır.
Başgicəllənmə, halsızlıq və əsəbilik: Enerji çatışmazlığı gündəlik fəaliyyəti çətinləşdirir.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, xüsusilə uzunmüddətli və nəzarətsiz detoks proqramları sağlamlığa ciddi zərər vura bilər.
Psixoloji tərəfi
Detoks proqramları bir çox insanda “bədəni təmizləmək” hissi yaradır və bu, psixoloji olaraq rahatlıq gətirə bilər. Lakin bu təsir adətən qısamüddətli olur. Əslində, bu hiss çox vaxt real fiziki təmizlənmədən çox psixoloji inam effekti (placebo) ilə əlaqələndirilir.
Sağlam alternativ nədir?
Detoks yerinə orqanizmi təbii şəkildə dəstəkləmək daha faydalıdır. Bunun üçün:
Bol su içmək,
Tərəvəz və meyvə ilə zəngin qidalanmaq,
Yuxu rejiminə əməl etmək,
Stressi azaltmaq,
Fiziki aktivliyi artırmaq kifayətdir.
Bu sadə vərdişlər bədənin təbii detoks sistemini aktiv saxlayır və uzunmüddətli sağlamlıq təmin edir.
“Detoks” anlayışı xoş səslənsə də, elmi cəhətdən onun bədəni “təmizlədiyi” fikri sübut olunmayıb. Əsl detoks proqramı reklam olunan şirələrdə deyil, bədənimizin təbii mexanizmlərində gizlidir. Sağlam və balanslı qidalanma, su içmək və düzgün həyat tərzi — ən real detoks məhz budur.