Bugün telefon sadəcə bir cihaz deyil — gündəlik həyatımızın mərkəzində duran “səssiz dost”dur. Amma bəzən bu dostluq o qədər sakit şəkildə həyatımıza qarışır ki, onun asılılığına düşdüyümüzü belə hiss etmirik.
‘’Tehsil365’’ bildirir ki, insanların çoxu “mən telefonsuz qala bilərəm” deyir, amma bir neçə saatlıq uzaqlaşma narahatlıq və boşluq hissi yaradır. Bu, telefon asılılığının ən sakit formalarından biridir.
1. Sosial media “yoxlaması” adlanan asılılıq
Ən çox yayılan, amma ən sakit forma – sosial medianı “bir dəqiqəlik” yoxlama vərdişidir.
Bir çox insan “elə-belə baxım” deyərək Instagram, TikTok və ya Telegram-a girir. Amma bu baxışlar gün ərzində onlarla dəfə təkrarlanır və beyni davamlı məlumat axınına öyrədir.
Bu asılılıq səs-küylü deyil, amma insanın diqqətini, məhsuldarlığını və dərin düşünmə qabiliyyətini yavaş-yavaş azaldır.
2. Səssiz bildiriş asılılığı
Bəzən telefonda heç bir bildiriş gəlmir, amma biz yenə də ekrana baxırıq.
Bu, beynin “mükafat gözləntisi” reaksiyası ilə bağlıdır. Bildirişin səsi gəlməsə belə, “bəlkə kiminsə yazısı gəlib” düşüncəsi bizi ekrana baxmağa vadar edir.
Bu hal — səssiz və dərin bir asılılıq formasıdır, çünki o, real səbəb olmadan davranış formalaşdırır.
3. “Zehni qaçış” üçün telefona sarılmaq
Bəzən insanlar telefona sadəcə darıxdıqları üçün deyil, fikirlərdən qaçmaq üçün baxırlar.
Kefsiz, stressli və ya yorğun olduqda, ekranın parlaqlığı real həyatdan müvəqqəti qaçış kimi görünür.
Bu asılılıq sakit və təhlükəlidir, çünki insanın daxili hisslərini bastırır, problemləri gizlədir, amma həll etmir.
4. Musiqi və ya video fonu olmadan yaşaya bilməmək
Əgər sükutda qalmaq çətindirsə, daim qulaqcıq taxır, mahnı və ya video açmadan bir iş görə bilmirsinizsə — bu da asılılığın sakit formasıdır.
Belə hallar insanın zehni sakitliyi ilə əlaqəsini kəsir. Beyin daim səsə və görüntüyə öyrəşdiyindən, tənhalıq və sükut narahatlıq yaradır.
5. Özünü telefondakı həyatlarla müqayisə etmək
Bu, ən sakit, amma ən zərərli formadır. Sosial mediada başqalarının uğurlarını, həyat tərzini görüb özünü onlarla müqayisə etmək, öz həyatını “boş” hiss etdirmək asılılıqdan doğan bir psixoloji effektdir.
Bu hal insanın öz dəyər hissini zəiflədir və özünə inamı azaldır.
Sakit asılılığın nəticələri
Bu asılılıq növləri çox vaxt fərqinə varmadan baş verir. İnsanın;
Yuxu rejimi pozulur,
Diqqəti dağılır,
Beyin daimi xəbərdarlıq halında qalır,
Real münasibətlərə maraq azalır.
Ən təhlükəlisi isə odur ki, bu hallar “normal” sayılır və insan özünü problemli hesab etmir.
Necə azalda bilərik?
Günün müəyyən saatlarında telefonu uzaqlaşdırmaq;
Bildirişləri məhdudlaşdırmaq;
Sosial mediada “nə qədər vaxt keçirdiyinizi” izləmək;
Hər gün bir az “ekransız vaxt” keçirmək (məsələn, axşam 1 saat).
Oxuma, yazma və təbiətlə təmas kimi real fəaliyyətlərə üstünlük vermək.
Telefon asılılığı bəzən səs-küylü olur — kimsə oyun oynayır, kimsə saatlarla video izləyir. Amma bəzən o, səssiz, dərin və təhlükəli olur.
Bu asılılıq formaları sükutun içində insanın həyatına nüfuz edir, hisslərini, düşüncələrini və diqqətini idarə edir.
Ən vacibi isə bu sakit asılılığın fərqinə varmaqdır — çünki onu anlamaq, ondan azad olmağın ilk addımıdır.