Müasir dövrdə uşaqlarda nitq ləngiməsi və kəkələmə halları artdığı üçün valideynlərin bu sahədə maariflənməsi xüsusilə önəm kəsb edir.
"Tehsil365" xəbər verir ki, Loqoped–defektoloq Sevinc Hüseynova mövzu ilə bağlı suallarımızı cavablandıraraq həm səbəbləri, həm də düzgün yanaşma üsullarını izah etdi.
Kəkələmə nədir və adətən hansı yaşda üzə çıxır?
Mütəxəssisin sözlərinə görə, kəkələmə normal nitq prosesinin qıcolmalarla müşahidə olunmasıdır və adətən 3–5 yaş arasında özünü göstərir. Bu dövr uşağın aktiv nitq formalaşması mərhələsi olduğu üçün ən həssas yaş qrupu hesab olunur.
İrsi amil rol oynayırmı?
Sevinc Hüseynova kəkələmənin iki əsas növə ayrıldığını bildirir:
Funksional – sonradan yaranan,
Orqanik – mərkəzi sinir sisteminin üzvi zədələnməsi və ağır beyin xəstəlikləri nəticəsində formalaşan.
Onun sözlərinə görə, genetik və irsi faktorlar da bu prosesdə mühüm rol oynaya bilər.
Nitq inkişafının ləngiməsinə səbəb olan amillər
Loqoped ən çox rast gəlinən səbəblər arasında bunları qeyd edir:
Telefon, planşet və kompüterdən həddindən artıq istifadə,
3 yaşından əvvəl başqa dilləri öyrənməyə məcbur etmə, dil qarışması,
Ünsiyyət azlığı.
Valideynlər hansı dəyişikliklərə diqqət etməlidir?
Hüseynova bildirir ki, uşaq böyüdükcə valideyn onun yaşına uyğun nitq sərgiləmədiyini müşahidə etməlidir.
Məsələn: “2–3 yaş aralığında uşaq sadə cümlələr qura bilmirsə, bu, tez-tez davranış dəyişikliklərinə – o cümlədən aqressivliyə səbəb ola bilər.”
Erkən müdaxilə niyə vacibdir?
Mütəxəssis qeyd edir ki, kəkələmə həm anadangəlmə (hamiləlikdə stress, travma, ağır dərman qəbulu), həm də sonradan yaranmış səbəblərlə bağlı ola bilər. Bu problem artıb-azalan xarakter daşıyır və müdaxilə gecikdikcə daha ağır formaya keçir.
Evdə valideynlərin tətbiq edə biləcəyi üsullar
Valideynlər uşağın nitq inkişafına aşağıdakı kimi dəstək ola bilər:
Uşaqlarla çox danışmaq,
Onların suallarını səbirlə cavablandırmaq,
Gün ərzində aktiv ünsiyyət yaratmaq.
Loqopedik terapiyada ən çox istifadə olunan üsullar
Sevinc Hüseynovanın sözlərinə görə, terapiya fərdi yanaşma əsasında qurulur və istifadə olunan metod problemi dərəcəsinə görə dəyişir.
Texnologiya nitqə necə təsir edir?
Mütəxəssis bildirir ki, uşaqları texnologiyadan tam uzaq tutmaq real olmasa da, cihazlar məhdud vaxtla və valideyn nəzarəti ilə verilməlidir. Həddindən artıq ekran vaxtı nitq ləngiməsinin başlıca səbəblərindən biridir.
Nitq problemlərinin psixoloji təsiri
“Nitq və psixologiya demək olar ki, paralel inkişaf edir,” – deyən loqoped vurğulayır ki, nitqdəki gecikmə uşağın psixoloji durumuna, özünəinamına və sosial münasibətlərinə birbaşa mənfi təsir göstərə bilər.
Valideynlərin ən çox etdiyi səhvlər
Sevinc Hüseynova valideynlərə tez-tez rast gəlinən yanlış davranışları belə sadalayır:
3 yaşından əvvəl uşağa çoxdillilik öyrətmək,
5 yaşından əvvəl məktəb hazırlığı ilə uşağı həddindən artıq yükləmək,
Uşağı ya çox sıxmaq, ya da tam sərbəst buraxmaq.
Bu açıqlamalar göstərir ki, uşaqlarda nitq problemləri vaxtında və düzgün müdaxilə ilə xeyli dərəcədə aradan qaldırıla bilər. Loqopedlərin tövsiyələrinə əməl etmək isə həm uşağın nitq, həm də psixoloji inkişafı üçün vacibdir.