Rəqəmsallaşan dünyada kibertəhlükələr də paralel şəkildə artır. Məlumatların qorunması həm fərdi istifadəçilər, həm də dövlət və biznes sektorları üçün strateji əhəmiyyət kəsb edir.
“Tehsil365”xəbər verir ki, Bu mövzu ətrafında Bakı Texnologiya Mərkəzinin icraçı direktor müavini Qaratel Rüstəmova ilə söhbətləşdik. O, həm mövcud vəziyyət, həm də gələcək tendensiyalarla bağlı suallarımızı cavablandırdı.
“Kibertəhlükəsizlik artıq lüks deyil – zərurətdir”
Rüstəmovanın sözlərinə görə, kibertəhlükəsizlik məlumatların, rəqəmsal sistemlərin və cihazların qorunmasını təmin edən vacib sahədir. Onlayn mühitə keçidin sürətləndiyi indiki dövrdə bir sistemdə yaranan kiçik boşluq belə böyük təhlükələrə yol aça bilər. “Hər şey rəqəmsaldır və bu mühiti qorumaq yaşamsal əhəmiyyət daşıyır” – deyə o vurğulayır.
Azərbaycanda görülən tədbirlər: həm texniki, həm də maarifləndirici işlər
Ekspert bildirir ki, son illər Azərbaycanda kibertəhlükəsizlik istiqamətində ciddi addımlar atılır. Dövlət qurumlarında CERT-lər fəaliyyət göstərir, kritik infrastruktur üzrə tələblər sərtləşdirilib. Eyni zamanda təlimlər, simulyasiya hücumları və milli səviyyədə tədbirlər davam etdirilir.
Ən geniş yayılmış kibertəhlükələr
Qaratel Rüstəmovanın qeyd etdiyi əsas risklər bunlardır:
Fişinq hücumları
Zərərli proqramlar
Ransomware
Şifrə oğurluğu
Sosial mühəndislik
Onun sözlərinə görə, bu təhlükələr həm fərdi istifadəçilər, həm də şirkətlər üçün real risk yaradır.
Vətəndaşlar üçün sadə, amma effektiv qorunma yolları
Mütəxəssisın məsləhəti sadədir:
Güclü parollar
Naməlum linklərdən uzaq durmaq
2FA aktivləşdirmək
Yeniləmələri vaxtında etmək
Sosial şəbəkədə paylaşım ehtiyatı
“Ən çox məlumat sızıntıları istifadəçinin öz davranışından qaynaqlanır”, – deyə o bildirir.
Şirkətlər üçün təhlükəsizlik protokolları
Rüstəmova şirkətlər üçün minimum tələbləri belə sıralayır:
Daxili təhlükəsizlik siyasəti
Şifrələmə, firewall və SIEM sistemləri
Mütəmadi ehtiyat köçürmələri
Zəiflik analizləri
İşçilərin davamlı təlimi
O əlavə edir ki, insan faktoru çox vaxt texniki çatışmazlıqdan daha böyük risk yaradır.
Parollar və 2FA – nə dərəcədə effektivdir?
“Tək parol dövrü artıq bitib” – deyən ekspert iki mərhələli identifikasiyanı minimum tələb adlandırır. Xüsusilə SMS yox, autentifikator tətbiqləri ilə 2FA daha etibarlı sayılır.
Uşaqlar və gənclər üçün kibertəhlükə xəbərdarlığı
Rüstəmovaya görə, uşaqlar internetdə gördüklərinə kor-koranə inanmaqdan çəkinməlidirlər. Gənclər isə özlərini çox məlumatlı hesab edib ehtiyatsız davrana bilirlər. Mütəxəssis həm valideyn, həm də məktəblərin bu prosesə aktiv şəkildə daxil olmasını önə çəkir.
Süni intellekt: fürsət, yoxsa təhlükə?
O, süni intellekti həm güclü müdafiə vasitəsi, həm də yeni hücum növlərinin yaranmasına şərait yaradan faktor kimi qiymətləndirir:
“AI əsaslı hücumlar daha ağıllı və inandırıcı ola bilir. Amma eyni zamanda müdafiə sistemlərinə də güc qatır.”
Maarifləndirmə kifayət qədər deyil
Rüstəmova bildirir ki, hələ də sadə parollardan istifadə, şübhəli linklərə klikləmə kimi davranışlar geniş yayılıb. Buna görə də maarifləndirmə işlərinin həm davamlı, həm də praktiki şəkildə aparılması vacibdir.
Gələcək strategiyalar: Zero Trust və avtomatlaşdırılmış müdafiə
Ekspertə görə, yaxın illərdə kibertəhlükəsizlikdə bu istiqamətlər daha da güclənəcək:
Zero Trust modeli
Real vaxtda monitorinq
Süni intellektlə gücləndirilmiş müdafiə sistemləri
Biometrik identifikasiya
İnsan faktoru riskini azaltmağa yönəlmiş təlimlər
Qaratel Rüstəmova kibertəhlükəsizliyi gələcəyin ən kritik sahələrindən biri kimi qiymətləndirir və hər kəsə – fərd, şirkət və dövlət olaraq, bu istiqamətdə ayıq-sayıq olmağı tövsiyə edir.