Beynəlxalq alimlər qrupu yaxınlıqdakı ultra-parlaq infraqırmızı qalaktika olan IRAS 07251-0248-in dərinliklərində gizlənmiş nüvəsində kiçik üzvi molekulların qeyri-adi dərəcədə yüksək konsentrasiyasını aşkar edib. Tədqiqatın nəticələri Nature Astronomy jurnalında dərc olunub.
“Tehsil365" xəbər verir ki, bu barədə Gazeta.ru saytı yazıb.
IRAS 07251-0248 ultra-parlaq infraqırmızı qalaktikalar sinfinə aiddir. Onun mərkəzi sıx qaz və toz qatları ilə demək olar ki, tam örtülüb. Adi teleskoplar bu qatların arxasına “baxa” bilmir. Lakin infraqırmızı şüalanma toz pərdələrindən keçə bilir. Məhz bu xüsusiyyət James Webb Kosmik Teleskopuna qalaktikanın nüvəsinin kimyəvi tərkibini araşdırmağa imkan verib.
Alimlər 3–28 mikron diapazonunda NIRSpec və MIRI cihazlarının spektroskopik məlumatlarından istifadə ediblər. Bu, həm qaz halında olan molekulların, həm də donmuş buz və toz hissəciklərinin “kimyəvi izlərini” müəyyən etməyə, eləcə də onların temperatur və konsentrasiyasını qiymətləndirməyə şərait yaradıb.
Qalaktikanın mərkəzində bir sıra kiçik üzvi birləşmələr aşkarlanıb: benzol (C₆H₆), metan (CH₄), asetilen (C₂H₂), diasetilen (C₄H₂), triasetilen (C₆H₂). Bundan əlavə, Süd Yolundan kənarda ilk dəfə olaraq metil radikali (CH₃) qeydə alınıb. Həmçinin xeyli miqdarda karbon tərkibli toz zərrəcikləri və su buzu müəyyən edilib.
Tədqiqatın aparıcı müəllifi İsmail Qarsiya Bernete bildirib: “Biz gözlənilməz dərəcədə yüksək kimyəvi mürəkkəblik aşkar etdik — molekulların konsentrasiyası mövcud modellərin proqnozlarını əhəmiyyətli dərəcədə üstələyir. Bu isə həmin kimyəvi şəbəkəni qidalandıran daimi karbon mənbəyinin mövcudluğunu göstərir”.
Kiçik üzvi molekullar birbaşa canlı hüceyrələrin komponentləri olmasa da, amin turşuları və nukleotidlərin yaranmasına aparan reaksiyalar zəncirində mühüm aralıq mərhələlər hesab olunur. Tədqiqatın həmmüəllifi Dimitra Riqopulu qeyd edib: “Bu molekullar canlı orqanizmlərin tərkib hissəsi deyil, lakin prebiyotik kimyada əsas rol oynaya bilərlər”.
Model nəticələri göstərib ki, qazın yüksək temperaturu və turbulentliyi bu qədər zəngin kimyanı izah etmir. Ən ehtimal olunan mexanizm kosmik şüalardır — yüksək enerjili hissəcik axınları. Onlar polisiklik aromatik karbohidrogenləri və karbon tərkibli tozu parçalayaraq daha kiçik molekulları ətraf qaz mühitinə buraxır.
Tədqiqat müəllifləri, həmçinin analoji qalaktikalarda karbohidrogenlərin miqdarı ilə kosmik şüalar tərəfindən ionlaşmanın intensivliyi arasında əlaqə müəyyən ediblər. Bu isə göstərir ki, dərinliklərdə gizlənmiş qalaktika nüvələri özünəməxsus “kimyəvi fabriklər” kimi çıxış edərək kainatda qalaktikaların təkamülünə təsir göstərə bilər