Dil yalnız ünsiyyət vasitəsi deyil, xalqın tarixi yaddaşı, mədəni irsi və milli kimliyinin əsas daşıyıcısıdır. Məhz buna görə də dünya miqyasında dil müxtəlifliyinin qorunması məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. 21 fevral tarixi UNESCO tərəfindən 1999-cu ildə “Beynəlxalq Ana Dili Günü” elan edilmişdir və 2000-ci ildən etibarən bütün dünyada qeyd olunur. Bu günün əsas məqsədi dil müxtəlifliyinin qorunması, ana dilində təhsilin təşviqi və təhlükə altında olan dillərin yaşadılmasıdır. Azərbaycan dili də bu qlobal dil müxtəlifliyi sisteminin mühüm tərkib hissəsidir. Tarixi inkişaf yolu, zəngin ədəbi ənənəsi və dövlət dili statusu ilə Azərbaycan dili beynəlxalq dil siyasətində özünəməxsus mövqeyə malikdir.
Qloballaşma dövründə dünya dillərinin bir qismi geniş yayılaraq beynəlxalq ünsiyyət vasitəsinə çevrilir, digər dillər isə sıradan çıxmaq təhlükəsi ilə üzləşir. Qlobal dil siyasəti dedikdə dillərin qorunması, inkişafı və hüquqi təminatı istiqamətində həyata keçirilən beynəlxalq və milli tədbirlər sistemi nəzərdə tutulur. Bu baxımdan ana dilinin qorunması yalnız milli məsələ deyil, həm də beynəlxalq mədəni təhlükəsizlik məsələsidir. Dilin itirilməsi bütöv bir mədəniyyətin, folklorun və tarixi yaddaşın itirilməsi deməkdir. Buna görə də Beynəlxalq Ana Dili Günü dünya ictimaiyyətini dil müxtəlifliyinə hörmət etməyə və hər bir xalqın dil hüquqlarını qorumağa çağırır.
1995-ci il Konstitusiyasında Azərbaycan dili dövlət dili kimi təsbit olundu. Sonrakı illərdə əlifba islahatı, latın qrafikasına keçid və dil normalarının qorunması istiqamətində mühüm qərarlar qəbul edildi. Bu addımlar Azərbaycan dilinin həm daxili inkişafına, həm də beynəlxalq aləmdə tanıdılmasına şərait yaratdı. Müasir dövrdə Azərbaycan dili təkcə ölkə daxilində deyil, həm də diaspor mühitində və beynəlxalq təşkilatlarda istifadə olunur. Xaricdə yaşayan milyonlarla azərbaycanlı ana dilinin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi istiqamətində mühüm rol oynayır. Rəqəmsal texnologiyaların inkişafı Azərbaycan dilinin qlobal informasiya məkanında yer almasına imkan yaradır. Elektron lüğətlər, onlayn təhsil platformaları, süni intellekt əsaslı proqramlar və media resursları dilin istifadəsini genişləndirir. Bu, Azərbaycan dilinin beynəlxalq kommunikasiya sisteminə inteqrasiyasını sürətləndirir.
Beynəlxalq Ana Dili Günü dillərin qorunmasının ümumbəşəri dəyər olduğunu bir daha xatırladır. Azərbaycan dili isə zəngin tarixi, ədəbi irsi və dövlət dili statusu ilə qlobal dil müxtəlifliyinin ayrılmaz hissəsidir. Onun qorunması və inkişafı yalnız dövlət siyasətinin deyil, hər bir vətəndaşın mənəvi borcudur. Ana dilinə hörmət milli kimliyə hörmət deməkdir. Azərbaycan dilinin beynəlxalq dil siyasətində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi isə gələcək nəsillərə zəngin mədəni irs ötürməyin ən mühüm təminatıdır.
Gülöyşə Azadqızı
Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin müəllimi