Alimlər uzun müddətdir su molekullarındakı izotoplardan istifadə edərək atmosferdəki nəmin mənbəyini müəyyənləşdirirlər, lakin qlobal dövriyyədə hərəkətini izləmək çətin qalıb. İndi tədqiqatçılar bu yanaşmanı təkmilləşdirərək suyun izotop "imzalarını" deşifrə ediblər və nəmin daşınmasını daha dəqiq izləyə biliblər.
“Tehsil365" xəbər verir ki, "Interesting Engineering" jurnalı "Journal of Geophysical Research: Atmospheres"da dərc olunan araşdırmaya istinadən yazıb.
Tokio Universitetinin komandası izotop markerləri vasitəsilə qlobal su dövriyyəsini daha ətraflı modelləşdirməyin mümkün olduğunu göstərib. Xüsusilə, dəyterium və oksigen-18 - suyun daha ağır təbii izotoplarını analiz edərək, alimlər yağışların və su buxarının "atmosfer tarixini" bərpa ediblər.
Metodun açarı izotop fraksionlaşdırılması prosesidir. Daha ağır su molekulları yavaş buxarlanır və daha sürətlə kondensasiya olunur. Bu səbəbdən izotop nisbətləri atmosferdə suyun hərəkətinə görə dəyişir və unikal "ştrixkod" yaradır - yağışın haradan başladığını və hansı iqlim zonalarından keçdiyini göstərir.
"Sudakı izotop tərkibinin dəyişməsi nəmin daşınmasındakı dəyişiklikləri, konvergensiyasını və atmosferin geniş miqyaslı dövriyyəsini əks etdirir", deyə araşdırmanın rəhbərlərindən biri, professor Kei Yosimura izah edib.
Müxtəlif iqlim modellərinin məhdudiyyətlərini aşmaq üçün alimlər dünyanın ilk "ansambl" modelini yaradıb. Bu model səkkiz müasir iqlim modelini və 1979-2023-cü illəri əhatə edən 45 illik məlumatları birləşdirib. Bu yanaşma fərdi simulyasiyalardakı səhvləri azaltmağa və su dövriyyəsindəki həqiqi fiziki prosesləri "səs-küy"dən ayırmağa imkan verib.
Yosimuranın sözlərinə görə, ansamblın orta dəyərləri qlobal yağış, su buxarı və qar üzrə izotop qanunauyğunluqlarını tək modellə müqayisədə daha dəqiq əks etdirir.
Araşdırmanın nəticələri qlobal su ehtiyatlarını daha yaxşı izləməyə imkan verir. Son 30 ildə modelləşdirmə atmosferdə su buxarının tərkibində artım olduğunu göstərir ki, bu da qlobal temperatur artımı ilə birbaşa bağlıdır.
Eyni zamanda, El Nino-Southern Oscillation, North Atlantic Oscillation və Southern Annular Mode kimi böyük iqlim sistemləri ilə sıx əlaqə aşkar edilib. Alimlərin izahına görə, bu sistemlər dünya üzrə milyardlarla insanın su təhlükəsizliyinə əhəmiyyətli təsir göstərir.
NASA Goddard Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunda çalışan məzun Heyon Bon ansambl yanaşmanın modellər arasındakı fərqləri azaltmağa və su dövriyyəsi proseslərini daha dəqiq qiymətləndirməyə kömək etdiyini bildirib.
Planetin davamlı isinməsi şəraitində nəmin hərəkətini başa düşmək yalnız elmi maraq deyil, zərurətə çevrilir. İzotopların "gizli dilini" deşifrə edərək, tədqiqatçılar qlobal su balansının necə dəyişdiyi barədə daha aydın təsəvvür əldə edirlər.
"Bizim araşdırmamız keçmişdəki iqlim dəyişikliklərinin təfsir imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırır və qlobal su dövriyyəsinin və hava proseslərinin gələcək qlobal istiləşməyə necə reaksiya verəcəyini proqnozlaşdırmaq üçün etibarlı əsas yaradır", deyə Yosimura yekunlaşdırıb.
Əlavə olaraq, Meksikadakı mağaralardakı stalaktitlərin tədqiqi sayəsində alimlər Mayya sivilizasiyasının çöküş səbəblərini daha yaxşı başa düşə biliblər. Onlar aşkar ediblər ki, Mayya klassik dövrünün çöküşü çoxsaylı quraqlıqlar dövrünə təsadüf edir.