İnsan yuxuda olarkən qoxuları duya bilmir. Alimlər uzun illərdir bunun səbəbini araşdırırlar: niyə orqanizm ən həssas olduğu vaxtda qoxu hissini arxa plana keçirir?
“Tehsil365“ Lent.az-a istinadən xəbər verir ki, burada məsələ beynin dərin yuxu fazasında fəaliyyətini dəyişməsi ilə bağlıdır.
Bu mərhələdə qoxuların emalına cavabdeh olan beyin mərkəzlərinin aktivliyi azalır. Bu, təsadüfi proses deyil, sinir sistemini həddindən artıq yüklənmədən qoruyan mürəkkəb mexanizmin bir hissəsidir.
Gün ərzində fasiləsiz çalışan qoxu soğanağı gecə saatlarında siqnalları beyin qabığına daha zəif ötürür. Nəticədə insan sanki “sensor kokona” düşür və xarici qıcıqlandırıcılardan qismən təcrid olunur.
Alimlər bildirirlər ki, bu rejim enerji qənaətinə kömək edir. Beyin yuxu zamanı informasiyanı emal edir, yaddaşı möhkəmləndirir və bərpa proseslərinə fokuslanır. Buna görə də əlavə qıcıqlandırıcılara reaksiya vermək istəmir.
Maraqlıdır ki, gündüz insanı dərhal narahat edə biləcək kəskin qoxular belə gecə şüura çətin çatır. Bu da bəzi hallarda insanın tüstü və ya qaz qoxusunu yalnız başqa səbəbdən oyandıqdan sonra hiss etməsini izah edir.
Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, qoxu hissi talamus “filtri”ndən keçməyən yeganə duyğu kanalına malikdir. Buna görə də beyin özünü qorumaq üçün onun aktivliyini süni şəkildə azaldır. Lakin tam “söndürülmə” baş vermir. Əgər təhlükəli maddənin konsentrasiyası kritik həddə çatarsa, orqanizm insanı yuxudan oyada bilir.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, gecə qoxulara həssaslıq yuxu fazasından asılıdır. REM mərhələsində beyin daha aktiv olsa da, yenə də gündüzlə müqayisədə qoxulara daha zəif reaksiya verir.
Bəzi alimlər hesab edirlər ki, bu xüsusiyyət təkamül prosesinin nəticəsidir. Həssaslığın azalması yuxunu qoruyur, lakin insanı digər duyğulara daha çox bağlı edir. Məsələn, eşitmə qabiliyyəti nisbətən aktiv qalır, çünki təhlükəni daha sürətli aşkarlaya bilir.
Müasir eksperimentlər göstərir ki, hətta xoş ətirlər belə yuxunun keyfiyyətinə ciddi təsir etmir. Beyin onları vacib siqnal hesab etmədiyi üçün əsasən görməzdən gəlir.
Həkimlər vurğulayırlar ki, yuxu zamanı qoxu hissinin azalması patologiya sayılmır. Bu, sinir sisteminin normal fəaliyyətidir. Bununla belə, qoxu pozuntusu olan şəxslərə məişət təhlükəsizliyinə xüsusi diqqət yetirmək tövsiyə olunur. Qaz və tüstü detektorlarının quraşdırılması vacib hesab edilir.
Alimlərin fikrincə, gələcəkdə qoxu vasitəsilə insanı oyada bilən texnologiyaların yaradılması mümkündür. Lakin bu, hələlik əlavə tədqiqat tələb edən konsepsiyadır.
Beləliklə, insan yuxuya getdikdə qoxular dünyası arxa plana keçir. Orqanizm həmin anda özünə ən vacib olan funksiyalara üstünlük verir və beyin bərpa prosesinə fokuslanır.