“Tarix fənni dəqiq elmlər deyil, humanitar sahəyə aid olduğu üçün zamanla dəyişə bilir.”
Bu sözləri “Tehsil365”ə açıqlamasında təhsil məsələləri üzrə mütəxəssis Səbuhi Kamal bildirib.
Ekspert qeyd edib ki, elm və texnologiya inkişaf etdikcə, yeni araşdırmalar aparıldıqca tarixi mənbələrdə dəyişikliklərin olması təbiidir. Onun sözlərinə görə, bu proses həm Azərbaycan tarixinə, həm də ümumi dünya tarixinə aiddir və davamlı xarakter daşıyır.
“Bu hallar orta məktəb dərsliklərində də edilir. Şagirdlər, müəllimlər, hətta abituriyentlər belə etiraz edirlər ki, məsələn bu il bir məlumatı öyrəndik, bir neçə il sonra başqa cür təqdim olundu. Bu, bizim də başımıza gələn hadisələrdəndir,” — deyə o bildirib.
Mütəxəssis şəxsi təcrübəsini də misal gətirib: “Mən abituriyent vaxtı Azərbaycan tarixində Albaniya kilsə məclisinin 498-ci ildə keçirildiyini öyrənmişdim. Uzun illər belə keçilmişdi. Amma son illərdə bunun 488-ci ilə aid olduğu ortaya çıxdı. Eyni ilə Alban hökmdarı Arşak nümayəndəsi Urnayrın hakimiyyət illəri əvvəl 343–371 kimi göstərilirdi, sonradan 313–371 olaraq dəyişdirildi.”
Ekspert vurğulayıb ki, bu dəyişikliklər dünya kitabxanalarına müraciət, yeni tərcümələr, arxiv və muzey materiallarına çıxış imkanlarının genişlənməsi və ciddi elmi araşdırmalar nəticəsində baş verir.
Onun sözlərinə görə, tarixi hadisələrin dəyişməsi müəyyən problemlər də yaradır:
“Xüsusilə orta yaşdan yuxarı müəllimlər hər yeniliyi dərhal qəbul edə bilmirlər. Gənc yaşlarda beynin yeni məlumatları qəbul etməsi daha sürətli olur, lakin müəyyən yaşdan sonra bu proses çətinləşir.”
Ekspert əlavə edib ki, bu dəyişikliklər maddi çətinliklərə də səbəb olur.
“Özəl nəşriyyat evləri kitab çap edir, müəlliflər minlərlə vəsait hazırlayır. Amma bazara tam çıxmamış yeni dərsliklərdə tarixi faktların dəyişdiyi elan olunur və müəlliflər məcbur qalırlar ki, materialı yenidən redaktə etsinlər. Bu da maddi problemlər yaradır,” — deyə o qeyd edib.
Mütəxəssis bildirib ki, tarix bəzən qaliblər tərəfindən yazılır və bu da müəyyən hallarda faktların təhrif olunmasına səbəb ola bilər.
“Heç zaman məğlublar tarixi geniş şəkildə təqdim etmirlər. Qalib tərəf hadisələri öz baxış bucağından qeyd edir. Bu isə müəyyən saxtalaşdırmalara və ya əlavələrə gətirib çıxara bilər,” — deyə o vurğulayıb.
Sonda ekspert qeyd edib ki, tarixi hadisələrin dəyişməsi qlobal problem kimi qiymətləndirilməməlidir.
“Əsas səbəb elm və texnologiyanın inkişafı, arxivlərə və muzeylərə çıxış imkanlarının artması, yeni tərcümələrin əldə olunmasıdır. Bütün bunlar tarixi hadisələrin yenidən qiymətləndirilməsinə və müəyyən dəyişikliklərə səbəb olur,” — deyə mütəxəssis fikrini yekunlaşdırıb.