Azərbaycan ədəbiyyatı və mədəniyyət tarixində silinməz iz qoymuş böyük şəxsiyyət Mirzə Fətəli Məhəmmədtağı oğlu Axundov, daha çox tanınan adı ilə Mirzə Fətəli Axundzadə, 1812-ci il iyulun 12-də Şəkidə anadan olmuşdur.
“Tehsil365” xəbər verir ki, O, ömrünü elmə, maarifçiliyə və ədəbiyyata həsr etmiş, Azərbaycan dramaturgiyası və ədəbi tənqidinin inkişafında banisi kimi tarixə düşmüşdür.
Axundzadə həm dramaturq, həm şair, həm filosof, həm də ictimai xadim kimi Azərbaycan mədəniyyətində çoxşaxəli rol oynamışdır. O, öz əsərlərində sosial ədalətsizlik, savadsızlıq və gerilik kimi mövzuları tənqid etmiş, maarifçiliyi və modern düşüncəni təşviq etmişdir. Ona “Müsəlman Molyer” deyilməsi onun komediya janrında yaratdığı dərin psixoloji və sosial obrazların Azərbaycan teatrına gətirdiyi yeniliklərin göstəricisidir.
Axundzadə ədəbi yaradıcılığı ilə yanaşı, filosof kimi də diqqət çəkmişdir. O, materialist-fəlsəfi baxışlara malik olmuş, elmi düşüncənin və rasionalizmin tərəfdarı olmuşdur. Bu xüsusiyyətlər onu həm də Qafqazda maarifçiliyin öncüllərindən birinə çevirmişdir. Həmçinin, romantik və müasir İran millətçiliyinin sələflərindən biri kimi də tanınmışdır.
Mirzə Fətəli Axundzadə 1864–1878-ci illərdə Qafqaz Arxeologiya Komissiyasının sədri vəzifəsində çalışmış, regionun tarixi və mədəni irsinin öyrənilməsində mühüm işlər görmüşdür. Onun rəhbərliyi altında bir çox arxeoloji tədqiqatlar həyata keçirilmiş və Azərbaycan xalqının tarixi irsi qorunmuşdur.
Axundzadənin dramaturji irsi Azərbaycan ədəbiyyatında yenilikçi bir mərhələni simvollaşdırır. Onun “Hacı Qara”, “Əsli və Kərəm” kimi klassik əsərləri Azərbaycan teatrında uzun müddət səhnələşdirilmiş, xalq tərəfindən böyük maraqla qarşılanmışdır. Onun əsərlərindəki obrazlar həm sosial realizmin, həm də insan psixologiyasının dərin analizini özündə ehtiva edir.
Mirzə Fətəli Axundzadə 1878-ci il martın 10-da Tiflis şəhərində vəfat etmişdir. Lakin onun ideyaları, əsərləri və maarifçilik fəaliyyəti Azərbaycan mədəniyyətində əbədiləşmiş, yeni nəsillərə ilham mənbəyi olmuşdur. O, yalnız Azərbaycan dramaturgiyasının deyil, həm də bütün Qafqazın maarifçilik və mədəniyyət tarixinin parlaq simalarından biridir.
Mirzə Fətəli Axundzadə — Azərbaycan ədəbiyyatının öncülü, dramaturgiyanın banisi, maarifçi və ictimai xadim olaraq, həm tarixi, həm də mədəni irsimizdə əvəzsiz iz buraxmışdır. Onun adı və əsərləri həmişə Azərbaycan mədəniyyətində dəyərli bir yer tutacaqdır.