Mart ayı dünyada "Kolon Xərçəngi ilə Mübarizə və Maarifləndirmə Ayı" kimi qeyd olunur. Kolorektal xərçənglər hər iki cins üçün görülmə tezliyinə görə dünyada üçüncü yerdə qərarlaşır və hər il təxminən 2 milyon insana bu diaqnoz qoyulur.
“Tehsil365” xəbər verir ki, ümumi cərrahiyyə üzrə türk mütəxəssis, professor Əhməd Rencüzoğulları bildirib ki, son illərdə kolorektal xərçəngin 50 yaşdan aşağı şəxslər arasında yayılması artmaqdadır. Onun sözlərinə görə, 50 yaşdan aşağı yaş qrupunda kolorektal xərçəngin payı 6-10 faiz arasında dəyişir və 1990-2013-cü illər arasında bu göstərici iki dəfə artıb. Son dövrlərdə isə artım tendensiyası davam edir. Mütəxəssis qeyd edib ki, gənc yaşlarda xəstəliyin daha gec mərhələdə aşkarlanması və şişlərin fərqli davranış xüsusiyyətləri bu riskin artmasına səbəb olan amillərdən biridir. Bunun əsas səbəblərindən biri gənc yaş qruplarında müntəzəm skrininq proqramlarının kifayət qədər tətbiq olunmamasıdır.
Mütəxəssislər kolorektal xərçəng üçün dəyişdirilə bilən və dəyişdirilə bilməyən risk faktorlarının olduğunu bildirirlər. Dəyişdirilə bilən faktorlar arasında çox miqdarda qırmızı və emal olunmuş ət istehlakı, liflə zəngin olmayan qidalanma, piylənmə, fiziki aktivliyin azlığı, alkoqol və siqaret istifadəsi yer alır. Dəyişdirilə bilməyən risk faktorlarına isə yaş, genetik xəstəliklər, ailə anamnezi, iltihabi bağırsaq xəstəlikləri, xüsusilə xoralı kolit və kron xəstəliyi, eləcə də qarın nahiyəsinə əvvəlki radiasiya təsiri daxildir.
Mütəxəssislərin fikrincə, müasir həyat tərzi ilə bağlı qidalanma vərdişlərinin dəyişməsi və fiziki aktivliyin azalması kolon xərçəngi riskini artıran əsas amillərdən biri hesab olunur.
Kolorektal xərçəng erkən mərhələlərdə çox vaxt heç bir əlamət verməyə və ya zəif simptomlarla müşahidə olunmağa bilər. Bununla belə, bəzi əlamətlər diqqətlə izlənilməlidir. Bunlara gizli qanaxmalar nəticəsində yaranan halsızlıq və yorğunluq, bağırsaq fəaliyyətində dəyişikliklər - xüsusilə qəbizlik, düz bağırsaqdan qanaxma, defekasiyadan sonra tam rahatlaşmama hissi, nazik formalı nəcis, qarın ağrısı və səbəbsiz çəki itkisi daxildir. Bu əlamətlər yalnız kolorektal xərçəngə xas olmasa da, xəbərdaredici xarakter daşıdığı üçün ciddi qəbul edilməlidir.
Cəmiyyətdə kolonoskopiya proseduru ilə bağlı müəyyən narahatlıqlar olsa da, mütəxəssislər bildirirlər ki, bu müayinə adətən sedasiya altında aparıldığı üçün ağrı hiss olunmadan həyata keçirilir. Müayinə öncəsi bağırsağın təmizlənməsi üçün xüsusi hazırlıq və pəhriz tətbiq olunur. Prosedurdan sonra isə xəstələr qısa müşahidə müddətindən sonra gündəlik həyatlarına qayıda bilirlər.
Kolon xərçəngi skrininqlərinin əsas məqsədi xərçəngə çevrilə bilən ilkin əlamətləri vaxtında aşkar etmək və ya mövcud xərçəngi tam müalicə oluna biləcək erkən mərhələdə müəyyən etməkdir. Bu baxımdan, xüsusilə kolonoskopiya və nəcisdə gizli qan testi kimi müayinələrdən ibarət skrininq proqramlarında iştirak böyük əhəmiyyət daşıyır.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, kolorektal xərçəngdən ölüm hallarını azaltmağın ən effektiv yolu erkən diaqnozdur. Skrininq müayinələri sayəsində xərçəngə çevrilməmiş poliplər aşkar edilərək götürülə və ya xəstəlik çox erkən mərhələdə müəyyən edilə bilər.
Bağırsaq sağlamlığının qorunması həm gündəlik həyat keyfiyyəti, həm də kolorektal xərçəngdən qorunmaq üçün vacib sayılır. Bunun üçün sağlam həyat tərzinin mənimsənilməsi və müntəzəm tibbi müayinələrin laqeyd edilməməsi tövsiyə olunur.
Mütəxəssislər liflə zəngin qidalar - tərəvəz, meyvə, tam taxıllar, paxlalılar və qoz-fındıq kimi məhsulların daha çox qəbulunu, qırmızı və emal olunmuş ət istehlakının məhdudlaşdırılmasını, müntəzəm fiziki aktivliyi, sağlam çəkinin qorunmasını, kifayət qədər su içilməsini, siqaret və həddindən artıq alkoqoldan uzaq durmağı tövsiyə edirlər.
45 yaşdan etibarən risk qrupunda olan şəxslərdə isə daha erkən yaşlarda müntəzəm skrininq müayinələrində iştirak etmək erkən diaqnoz sayəsində həyat xilas edə bilər.