Müasir insan gün ərzində saatlarla müxtəlif ekranların qarşısında vaxt keçirir. İşdə kompüter, yolda smartfon, axşam isə planşet və ya televizor istifadə olunur. Rəqəmsal cihazlarla bu qədər sıx təmas artıq adi hala çevrilib. Lakin çox az insan bunun dərinin vəziyyətinə necə təsir etdiyini düşünür.
“Tehsil365” xəbər verir ki, problem təkcə günəşin ultrabənövşəyi şüalarında deyil. Ekranların yaydığı mavi işıq da dəri üçün müəyyən risk yarada bilər. Yüksək enerjili görünən işıq kimi tanınan bu şüalanma dərinin dərin qatlarına nüfuz edir və qocalma proseslərini sürətləndirə bilən mexanizmləri aktivləşdirir. Orta hesabla insan gün ərzində 10-12 saat müxtəlif cihazların ekranına baxır. Bu isə dərinin hər gün uzun müddət mavi işığa məruz qalması deməkdir. Belə təsir illərlə davam etdikdə dəyişikliklər artıq 30 yaş ətrafında hiss olunmağa başlaya bilər.
İlk əlamətlər adətən belə olur:
göz ətrafında və alında xırda qırışlar
dərinin elastikliyinin azalması
piqment ləkələrinin yaranması
dəri tonunun qeyri-bərabərləşməsi
Kolagenin azalması əsas səbəblərdən biridir
Bu prosesdə əsas rol kolagenin parçalanmasına məxsusdur. Kolagen dərinin sıxlığını və elastikliyini təmin edən əsas zülallardan biridir. Onun sintezi azaldıqda dəri daha nazik olur, xarici təsirlərə qarşı daha həssaslaşır və daha tez qocalmış görünür. Mavi işıq dərinin dərin qatlarında yerləşən fibroblastlara və elastin liflərinə təsir edə bilir. Bu zaman hüceyrələrdə oksidləşdirici stress yaranır və sərbəst radikallar əmələ gəlir. Bu radikallar dərinin strukturuna zərər verə bilər. Fibroblastlar kolagen sintezində əsas rol oynayır. Onların fəaliyyəti zəiflədikdə yeni kolagenin yaranması azalır. Eyni zamanda mövcud kolageni parçalayan fermentlərin fəaliyyəti artır. Nəticədə dəridə bərpa və parçalanma balansı pozulur.
Piqmentasiya problemləri də yarana bilər
Mavi işıq melanositlərə də təsir edə bilər. Bu hüceyrələr dəridə piqment istehsalına cavabdehdir. Onların aktivliyinin artması nəticəsində tünd ləkələr və dəri rəngində qeyri-bərabərlik yarana bilər. Bu dəyişikliklər çox vaxt erkən qocalma əlamətləri kimi qəbul edilir. Araşdırmalara görə, uzun müddət hər gün təxminən 8 saat mavi işığa məruz qalmaq dərinin qocalma prosesini təxminən 10 il sürətləndirə bilər. Burada söhbət birdəfəlik təsirdən deyil, illərlə yığılan təsirdən gedir.
Ekran qarşısında işləyənlər daha çox risk altındadır
Xüsusilə ofis işçiləri daha böyük təsirə məruz qala bilər. Günün böyük hissəsi kompüter qarşısında keçir, fasilələrdə smartfon istifadə olunur, axşam isə planşet və ya televizorla vaxt keçirilir. Bu zaman dəri demək olar ki, bərpa üçün fasilə almır.
Dərini mavi işıqdan necə qorumaq olar
Mütəxəssislər bir neçə sadə tədbiri tövsiyə edirlər:
mavi işığa qarşı qoruyucu komponentlər olan kosmetik vasitələrdən istifadə etmək
ekran qarşısında fasiləsiz işləmə müddətini azaltmaq
gözlər və dəri üçün müntəzəm fasilələr vermək
cihazlarda gecə rejimi və ekran filtrlərindən istifadə etmək
Lakin texniki filtrlər mavi işığı tam aradan qaldırmır, yalnız onun səviyyəsini azaldır. Buna görə ən yaxşı nəticə bir neçə qoruyucu üsulun birlikdə tətbiqi ilə əldə edilir. Tək-tük cihaz istifadəsi dəridə ciddi dəyişiklik yaratmır. Ancaq illərlə davam edən gündəlik təsir nəticə verir. On minlərlə saat ekran qarşısında keçirilən vaxt dərinin elastikliyinin niyə daha tez azaldığını izah edir. Kolagenin bərpası isə yavaş prosesdir. Yaş artdıqca onun təbii yenilənməsi də zəifləyir. Buna görə dərini qorumaq və aqressiv təsirlərin qarşısını almaq xüsusilə vacib hesab olunur.