Aprelin 4-də Lənkəran Dövlət Peşə Təhsil Mərkəzində keçirilən “Regionlarda peşə təhsili: imkanlar və perspektivlər” mövzusunda Təhsil Forumu Azərbaycanda peşə təhsilinin inkişafının yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərən mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir.
Milli Məclisin Elm və təhsil komitəsinin təşkilatçılığı, Elm və Təhsil Nazirliyinin və Lənkəran Şəhər İcra Hakimiyyətinin dəstəyi ilə baş tutan bu forum dövlətin insan kapitalına yönəlmiş siyasətinin ardıcıl və sistemli xarakter daşıdığını bir daha təsdiqləyir. Müasir iqtisadi reallıqlar göstərir ki, dayanıqlı inkişafın təmin olunması, qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və regionların sosial-iqtisadi potensialının reallaşdırılması birbaşa ixtisaslı kadr bazasının formalaşdırılmasından asılıdır.
Bu baxımdan peşə təhsili artıq yalnız alternativ təhsil istiqaməti deyil, iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri kimi çıxış edir. Əmək bazarının çevik tələblərinə operativ cavab verə bilən, praktik bilik və bacarıqlara malik kadrların hazırlanması məhz peşə təhsili sistemi vasitəsilə təmin olunur. Azərbaycanda peşə təhsilinin son illərdəki inkişaf dinamikası bu sahəyə artan dövlət diqqətinin və həyata keçirilən məqsədyönlü siyasətin nəticəsidir. Hazırda ölkədə 79 peşə təhsili müəssisəsində 159 ixtisas üzrə 41 mindən artıq şəxs təhsil alır. Bu göstəricilər bir tərəfdən peşə təhsilinə marağın yüksəldiyini, digər tərəfdən isə sistemin institusional əsaslarının möhkəmləndiyini göstərir.
Statistik göstəricilər peşə təhsilinin sosial bazasının da genişləndiyini təsdiqləyir. 2025–2026-cı tədris ili üzrə qəbulda qadınların payının 40 faizə çatması gender balansının təmin olunması istiqamətində müsbət tendensiyadır. Eyni zamanda təhsilalanların əhəmiyyətli hissəsinin ümumi orta təhsil bazasından qəbul olunması onu göstərir ki, gənclər erkən mərhələdə peşə seçiminə üstünlük verir və əmək bazarına daha hazırlıqlı daxil olur. Regionlarda peşə təhsilinin genişləndirilməsi dövlət siyasətinin əsas prioritetlərindən biri kimi çıxış edir. Bu gün təhsilalanların 59 faizinin regionların payına düşməsi, faktiki qəbul göstəricilərində bu payın daha da artması regionlarda peşə təhsilinə artan marağın və bu istiqamətdə həyata keçirilən tədbirlərin effektivliyinin göstəricisidir. Bu yanaşma regionlarda məşğulluğun artırılması, yerli iqtisadiyyatın inkişafı və əhalinin sosial rifahının yüksəldilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Qəbul göstəricilərinin dinamikası da diqqətəlayiqdir. 2022–2025-ci illər ərzində qəbul planının və faktiki qəbulun 40 faizdən çox artması, dövlət sifarişi əsasında qəbulun isə təxminən 48 faiz yüksəlməsi peşə təhsilinin dövlət tərəfindən prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirildiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu, eyni zamanda vətəndaşların ödənişsiz təhsilə çıxış imkanlarının genişləndirilməsinə xidmət edir. Əmək bazarının tələblərinə uyğun ixtisaslara marağın yüksək olması da sistemin düzgün istiqamətdə inkişaf etdiyini göstərir. Xüsusilə xidmət və texniki sahələr üzrə ixtisaslara üstünlük verilməsi, qısa müddətli proqramların geniş yayılması peşə təhsilinin çevik və praktik yönümlü modelə keçdiyini təsdiqləyir. Peşə təhsilinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də onun inklüzivliyidir. Müxtəlif yaş qruplarını əhatə etməsi, ömürboyu təhsil prinsipini təmin etməsi bu sistemin sosial əhəmiyyətini daha da artırır.
Eyni zamanda dual təhsil modelinin genişlənməsi, işəgötürənlərlə əməkdaşlığın gücləndirilməsi təhsil ilə əmək bazarı arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Məzunların məşğulluq göstəriciləri də peşə təhsilinin effektivliyini təsdiqləyən əsas indikatorlardan biridir. Son illərin təhlili göstərir ki, məzunların əhəmiyyətli hissəsi əmək bazarında yer tutur, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olur və ya təhsilini davam etdirir. Bu isə peşə təhsilinin real iqtisadi nəticələr doğurduğunu sübut edir. Peşə təhsilinin inkişafı istiqamətində həyata keçirilən dövlət siyasəti strateji xarakter daşıyır. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 5 dekabr 2025-ci il tarixli Sərəncamı ilə 2026–2030-cu illərdə yeni peşə təhsili müəssisələrinin tikintisi və mövcud infrastrukturun yenilənməsi nəzərdə tutulur. Artıq bir sıra regionlarda həyata keçirilən yenidənqurma işləri nəticəsində təhsil müəssisələrinin tutumunun 2–3 dəfə artması bu sahədə görülən işlərin real nəticələrini göstərir. Xüsusilə işğaldan azad olunmuş ərazilərdə yeni peşə təhsili müəssisələrinin yaradılması həm Böyük Qayıdış prosesinə, həm də həmin ərazilərin iqtisadi dirçəlişinə mühüm töhfə verir.
Bununla yanaşı, təhsil proqramlarının yenilənməsi, dərslik təminatının gücləndirilməsi və maliyyələşmə mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi peşə təhsilinin keyfiyyətinin yüksəldilməsinə xidmət edir. Adambaşına maliyyələşmə modelinin tətbiqi isə resursların daha səmərəli idarə olunmasına və nəticəyönümlü fəaliyyətin təmin edilməsinə imkan yaradır. Bütün bu amillər göstərir ki, peşə təhsili Azərbaycanda yalnız təhsil siyasətinin deyil, ümumilikdə dövlətin sosial-iqtisadi inkişaf strategiyasının əsas sütunlarından birinə çevrilib. Lənkəranda keçirilən Təhsil Forumu isə bu istiqamətdə aparılan işlərin müzakirəsi, mövcud çağırışların müəyyənləşdirilməsi və gələcək hədəflərin formalaşdırılması baxımından mühüm platforma kimi çıxış edir. Bu platforma bir daha sübut edir ki, peşə təhsili ölkənin davamlı inkişafında, insan kapitalının gücləndirilməsində və rəqabətqabiliyyətli iqtisadiyyatın qurulmasında əvəzsiz rol oynayır.
Mehriban Vəliyeva
Milli Məclisin deputatı