Son illərdə mobil telefonların məktəb mühitində istifadəsi dünya üzrə ciddi müzakirə mövzusuna çevrilib. Rəqəmsal texnologiyaların sürətlə yayılması şagirdlərin təhsil prosesinə həm müsbət, həm də mənfi təsir göstərib.
Xüsusilə mobil telefonların dərs zamanı diqqəti yayındırması, sosial şəbəkələrdən həddindən artıq istifadə və kiberasılılıq kimi problemlər bir çox ölkəni məktəblərdə telefon istifadəsinə məhdudiyyət və ya qadağa qoymağa vadar edib.
“Tehsil365" müxtəlif ölkələrdə məktəblərdə mobil telefon istifadəsinə dair qadağa və məhdudiyyətləri araşdırıb:
Fransa bu sahədə ən erkən və sərt qanun qəbul edən ölkələrdən biridir. 2018-ci ildən etibarən qəbul edilən qanuna əsasən, ibtidai və orta məktəblərdə şagirdlərin məktəb ərazisində mobil telefon istifadə etməsi qadağan edilb. Şagirdlər telefonlarını məktəbə gətirə bilsələr də, cihazlar gün ərzində ya kilidli şəkildə saxlanılır, ya da istifadə olunmur. Bu qərar təhsil prosesində diqqətin artırılması və sosial media asılılığının azaldılması məqsədi daşıyır.
Avropada bu istiqamətdə ciddi addım atan ölkələrdən biri də Niderlanddır. 2024-cü ildən etibarən orta məktəblərdə mobil telefonlar, planşetlər və ağıllı saatların istifadəsi qadağan olunub. Bu qərar hökumət və Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiqlənmiş və məqsəd olaraq sinifdə diqqətin artırılması və öyrənmə keyfiyyətinin yüksəldilməsi göstərilib.
İsveçdə də oxşar siyasət həyata keçirilir. 2026-cı ildən etibarən ölkə üzrə bütün məktəblərdə mobil telefonların istifadəsi qadağan olunacaq. Şagirdlər dərs günü ərzində telefonlarını məktəbə təhvil verəcəklər. Hökumət bu qərarı təhsil islahatlarının bir hissəsi kimi qiymətləndirir və məqsədin daha sağlam təhsil mühiti yaratmaq olduğunu bildirir.
Həmçinin Danimarka da məktəblərdə telefon istifadəsini məhdudlaşdıran ölkələr sırasındadır. Hökumət tərəfindən hazırlanan tövsiyələrə əsasən, 7–16 yaş arası şagirdlər üçün məktəblərdə və dərsdənkənar fəaliyyət mərkəzlərində mobil telefon istifadəsi qadağan edilmişdir. Bu qərarın məqsədi uşaqların sosial bacarıqlarını artırmaq və diqqət yayındıran texnologiyaları məhdudlaşdırmaqdır.
Avstriyada 2025-ci ildən etibarən məktəblərdə mobil telefon istifadəsi ilə bağlı yeni qaydalar qüvvəyə minib. Qaydalara əsasən ibtidai və orta məktəblərdə telefonlardan istifadə qadağan edilir, yalnız müəllimin icazəsi ilə tədris məqsədli istifadə mümkündür. Bu addım şagirdlərin dərs zamanı daha aktiv iştirakını təmin etmək üçün atılıb.
Böyük Britaniyada da məktəblərdə mobil telefon istifadəsinin məhdudlaşdırılması istiqamətində mühüm addımlar atılıb. 2024-cü ilin fevralında İngiltərə hökuməti tərəfindən məktəblərə rəsmi rəhbərlik (guidance) göndərilmiş və dərs zamanı mobil telefonların istifadəsinin qadağan olunması tövsiyə edilib. Bu qərar qanun xarakteri daşımasa da, əksər məktəblərdə ciddi şəkildə tətbiq olunur və telefonlar dərs günü ərzində şagirdlərdən toplanır.
Cənubi Koreyada 2026-cı ildən etibarən məktəblərdə mobil telefon və digər smart cihazların istifadəsi qanunla məhdudlaşdırılacaq. Parlament tərəfindən qəbul edilən bu qərar şagirdlər arasında artan texnologiya asılılığı və psixoloji təsirlərin qarşısını almaq məqsədi daşıyır.
Braziliya da milli səviyyədə məktəblərdə mobil telefon istifadəsinə qadağa tətbiq edən ölkələrdən biridir. Burada ibtidai və orta məktəblərdə telefonlardan istifadə ümumilikdə qadağan edilmiş, yalnız tədris prosesi üçün xüsusi hallarda icazə verilib. Qanunun məqsədi təhsil keyfiyyətini yüksəltmək və şagirdlərin diqqətini artırmaqdır.
Çin məktəblərdə mobil telefon istifadəsini ciddi şəkildə tənzimləyən ölkələrdəndir. Çin Təhsil Nazirliyinin qaydalarına əsasən, şagirdlər məktəbə mobil telefon gətirə bilsələr də, onların sinifdə istifadəsi qadağandır. Əlavə olaraq bəzi bölgələrdə telefonların məktəbə gətirilməsi belə məhdudlaşdırılır. Bu siyasət şagirdlərin akademik performansını artırmaq üçün tətbiq edilir.
Yaponiya da oxşar yanaşma tətbiq edir. Bir çox məktəbdə şagirdlərin telefonları dərs zamanı söndürülmüş vəziyyətdə saxlanılır və istifadə olunmasına icazə verilmir. Xüsusilə ibtidai məktəblərdə telefonların məktəbə gətirilməsi çox ciddi şəkildə məhdudlaşdırılır. Məqsəd təhsil prosesində nizam-intizamı qorumaqdır.
ABŞ-də isə ümummilli qanun olmasa da, bir çox ştat və məktəb rayonu mobil telefon istifadəsinə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq edir. Xüsusilə Nyu-York və Kaliforniya kimi ştatlarda məktəblərdə dərs zamanı telefonların toplanması və istifadəsinin qadağan edilməsi geniş yayılıb. Bu qərarlar yerli təhsil idarələri tərəfindən qəbul edilir.
Türkiyədə isə 2023-cü ilin sentyabrında Milli Təhsil Nazirliyi tərəfindən qəbul edilən rəsmi göstərişlə şagirdlərin dərsə mobil telefonla gəlməsi və dərs zamanı telefondan istifadə etməsi qadağan edilib. Bu qərar ölkə üzrə təhsil müəssisələrinə göndərilmiş rəsmi sərəncam xarakteri daşıyır və məktəblərdə nizam-intizamın artırılması məqsədi ilə tətbiq olunur.
Azərbaycan məktəblərində də oxşar yanaşma mövcuddur. Rəsmi ümummilli qanun olmasa da, bir çox məktəbdə daxili intizam qaydalarına əsasən mobil telefonlardan dərs zamanı istifadə qadağan edilir. Məqsəd şagirdlərin dərsə fokuslanmasını artırmaq və tədris mühitini yaxşılaşdırmaqdır.
Nəticə olaraq, dünya üzrə tendensiya göstərir ki, məktəblərdə mobil telefon istifadəsinə məhdudiyyətlər getdikcə artır. Avropa ölkələrində daha çox qanun səviyyəsində qadağalar tətbiq olunur, Asiya ölkələrində isə sərt məktəb qaydaları və dövlət nəzarəti güclüdür. Ümumilikdə bu siyasətin əsas məqsədi təhsil keyfiyyətini artırmaq, şagirdlərin diqqətini dərsə yönəltmək və texnologiyadan asılılığı azaltmaqdır.