fitrətindən qaynaqlandığını bildirib. Onun sözlərinə görə, din insanın yemək və içmək kimi təbii ehtiyaclarından biridir və tarix boyu bütün sivilizasiyalarda mövcud olub. O, həmçinin dindən uzaqlaşmanın əsas səbəbləri kimi şübhə, yanlış təbliğat, bəzi dindarların davranışları və dini düzgün anlamamağı göstərib.
“Tehsil365”ə açıqlamasına görə, Fazil Əhmədli insanın çətinlik, qorxu və təklik anlarında daha çox Allaha yönəldiyini, bunun da dini ehtiyacın fitri olduğuna işarə etdiyini deyib.
İlahiyyatçı qeyd edib ki, dinin mövcudluğu hər dövrdə və hər cəmiyyətdə müşahidə olunub: qədim Misirdə, qədim Hindistanda və qədim Çində dinlərin olması bunun göstəricisidir. Onun fikrincə, bu, dinin sadəcə müəyyən bir tarixi dövrün və ya cəmiyyətin məhsulu olmadığını, insanın təbiətinə hopmuş bir ehtiyac olduğunu göstərir.
Fazil Əhmədli ateistlərin tez-tez səsləndirdiyi “din insanların cahilliyindən və təbiət hadisələrini anlaya bilməməsindən yaranıb” iddiasına da toxunub. O bildirib ki, bir-birindən xəbərsiz toplumların fərqli coğrafiyalarda yenə də dinə yönəlməsi bu arqumenti zəiflədir. İlahiyyatçıya görə, əgər din yalnız qorxu və bilməməzlikdən yaranmış olsaydı, təbiət hadisələrinin səbəbləri aydınlaşdıqdan sonra din də tarix səhnəsindən silinməli idi. Halbuki elm inkişaf etdikcə də insanlar dindən uzaqlaşmayıb.
O, bu fikrini nüfuzlu elm adamlarının timsalında əsaslandırmağa çalışıb və Nyuton, Amper, İbn Sina, Lomonosov, Lütfi Zadə kimi alimlərin dini inanca sahib olduqlarını xatırladıb. Fazil Əhmədlinin sözlərinə görə, bu fakt göstərir ki, elm və din bir-birinə zidd anlayışlar deyil.
İlahiyyatçı təhlükə anlarında insanın avtomatik olaraq Tanrıya üz tutduğunu da vurğulayıb. Onun fikrincə, təyyarədə fövqəladə vəziyyət elan edildikdə, insanın ilk sığındığı qüvvə məhz Allah olur. Eyni hal boşanma, qəza, yaxınını itirmə, dostlardan uzaq düşmə və vəzifədən kənarlaşdırılma kimi vəziyyətlərdə də baş verir. Fazil Əhmədli bunu insanın daxilindəki ilahi ehtiyacın təzahürü kimi izah edib.
Dindən uzaqlaşma səbəblərinə gəlincə, o, ilk olaraq şübhəni qeyd edib. Bildirib ki, ateist mövzularla bağlı ortaya atılan suallar və ya ictimai mühitdə yayılan təbliğat insanı düşünməyə sövq edə bilər, amma araşdırılmadan qəbul ediləndə bu, insanı dindən uzaqlaşdıra bilər. Onun sözlərinə görə, “şübhə yaxşı başlanğıcdır, amma yaxşı dayanacaq deyil”.
Fazil Əhmədli deyib ki, bəzən insanlar heç bir araşdırma aparmadan başqalarından eşitdiklərini təkrar edirlər. Məsələn, “İslam ərəblərin dinidir” kimi fikirləri kor-koranə qəbul edirlər. Halbuki, onun sözlərinə görə, Quranda “ey ərəblər namaz qılın” və ya “ey ərəblər oruc tutun” kimi müraciət yoxdur. Quranın “ey insanlar” və “ey iman gətirənlər” kimi ümumi xitablarla nazil olduğunu vurğulayan ilahiyyatçı, bunun dinin yalnız bir xalqa aid olmadığını göstərdiyini bildirib. O, Quranın ərəb dilində nazil olmasını isə həmin dilin imkanlarının genişliyi ilə əlaqələndirib.
Açıqlamada İslamın ilk dövrlərində ərəblərin müsəlmanlara qarşı apardığı müharibələr də xatırladılıb. Fazil Əhmədli bildirib ki, əgər İslam sırf ərəblərə aid bir din olsaydı, ərəblər ona qarşı bu qədər güclü müqavimət göstərməzdi. O, Bədr, Uhud və Əhzab döyüşlərini də bu qarşıdurmanın nümunələri kimi göstərib. İlahiyyatçının fikrincə, İslamın köləliyə qarşı mövqeyi də həmin dövrdə müəyyən maraqlarına toxunduğu üçün müqavimətlə qarşılanıb.
Fazil Əhmədli dindən uzaqlaşmanın digər səbəbi kimi şəxsi faciələri göstərib. O deyib ki, yaxınını itirən, xüsusilə də uşaq itkisi yaşayan insanlar bəzən “Allah var idisə, bu niyə oldu?” sualına qapılırlar. Bu cür travmalar insanın inancında sarsıntı yarada bilər.
Üçüncü mühüm səbəb kimi isə dindarların öz davranışlarını göstərib. Onun sözlərinə görə, tarixdə xüsusilə xristian dünyasında elm adamlarına qarşı sərt münasibət dini elmdən uzaqlaşdırıb. Cordano Bruno və Qalileo kimi alimlərin təqib olunmasını xatırladan ilahiyyatçı bildirib ki, o dövrün kilsə xadimləri elmi təhlükə kimi görürdülər. Onun fikrincə, bu, dinin özündən yox, din adı altında qurulan yanlış sistemdən qaynaqlanırdı.
Fazil Əhmədli İslamda vəziyyətin fərqli olduğunu da vurğulayıb. O, Nəsirəddin Tusi və İbn Sina kimi alimləri həm dini, həm elmi sahədə böyük şəxsiyyətlər kimi təqdim edib və İslam ənənəsində elmə dəyər verildiyini bildirib.
Müasir dövrdə isə onun fikrincə, bəzi dindarların sərt və qadağaverici yanaşmaları insanları dindən soyuda bilər. O, Novruz bayramının, şəkərburanın, ad gününün, televizora baxmağın və bəzi qidaların haram kimi təqdim edilməsini buna nümunə göstərib. Fazil Əhmədliyə görə, belə yanaşmalar insanların fitrətinə uyğun gəlmədiyi üçün inamı zəiflədə bilir.
İlahiyyatçı sonda bildirib ki, dini doğru anlamamaq da dindən uzaqlaşmanın ciddi səbəblərindən biridir. Onun sözlərinə görə, insan Qurandan bir ayə oxuyub, onu öz məhdud anlayışı ilə yozanda yanlış nəticəyə gələ bilər. O, bu cür hallarda mütəxəssisə müraciət etməyin vacibliyini vurğulayıb.