“Tənhalıq ilk baxışda sadə bir proses kimi görünsə də, əslində çox dərin məna daşıyır. Onun kitab mütaliəsinə və insanın daxili dünyasına təsiri isə bir mənalı deyil və müxtəlif amillərdən asılı olaraq dəyişir.”
Bu sözləri “Tehsil365” ə açıqlamasında , psixoloq Aydan Məmmədova bildirib.
“Sadə bir proses olaraq gəlir tənhalıq, yalnızlıq, amma çox dərin bir anlayışa sahibdir. Tənhalığın hər hansısa bir kitab oxumağa, yəni ümumiyyətlə kitab mütaliə etməyə təsiri, yəni təkcə bir mənalı şəkildə qarşılanmır. Bu insanın xarakterindən də asılıdır. Seçdiyi kitabın növündən də asılıdır, hansı janrlarda oxumağı sevir və tənha qalma müddətindən asılı olaraq təbii ki, dəyişir bu hallar. Həm də ki, burda müəyyən bir maneələr də ola bilər.”
“Burda bunlardan əlavə mən tənhalığı oxumaq üzərində deyil, tənhalığı mən ümumiyyətlə insanlar tərəfindən, anlaşılmayan tərəfindən toxunmaq istəyirəm ki, tənhalığı bəzən qorxuducu bir hal kimi dəyərləndirirlər. Halbuki, yəni burda insanın özü ilə qalararaq özünü kəşf etməsi deməkdir. Doğrudur, tənhalıq hər zaman yaxşı deyil.”
“Burda mən müsbət və mənfi tərəflərini qeyd etmək istəyirəm ki, tənhalığın müsbət tərəflərinə, misal üçün, həmin insanlar daha çox dərin diqqətə sahib olurlar. Yəni siz kitab oxumaq üzərindən vermisiniz. Hər hansısa bir kitabı mütaliə edən şəxs yüksək şəkildə konsentrasiya tələb edir, yəni bu zaman və bütün diqqəti dərin şəkildə həmin o kitabda olur. Ətrafdakı olan insanların olub-olmaması da elə çox onun diqqətini yayındırmır. Və belə deyim, mətnin də, yəni tam olaraq əsas məğzini də anlamış olur.”
“Və bunlardan əlavə emosional bağ da burda olur. Çünki bəzi janrlar var ki, fəlsəfə olsun, dram olsun, psixologiya olsun. Bu janrların oxucuları kitab arasında sanki bir şəxsin bağ olur. Tənhalıqda həmin o kitab mütaliə edən şəxslərin daha çox o kitabda keçən qəhrəmanlarla emosional şəkildə özlərini eyniləşdirməsinə və yaxud da heç hər hansısa bir qəhrəman yoxdursa, rol yoxdursa, müəllifin ideyalarını daha səmimi şəkildə qəbul etməsinə şərait yaradır.”
“Və bunlardan əlavə tənhalığın da kitab mütaliə etdiyi eləyən zaman həmin şəxslərin daxili mənəvi gücləndirilmiş olur. Yəni tənha olduğu zaman insan oxuduğu hər hansısa bir kitabı hər gün üzərində düşünür və özü özü ilə mübahisə edir, müzakirələrə daxil olur. Daha çox zamanı olur, yəni bunların hər birini etmək üçün. Bu da oxumağa sadəcə məlumat aldım deyil, qısa şəkildə desək, özü özü ilə daxil olaraq dialoqa keçmiş olur.”
“Tənhalığın müsbət tərəflərini deməli aid edə bilərik. Yəni ki, tənha olan zaman, həm o kitabı oxuduğu zaman özünü kəşf edir, öz duyğularını dərk edir, yaşadığı hər bir şeyi üstündən psixoloji olaraq, duyğusal olaraq, məntiqi cəhətdən, yəni ruhsal olaraq üstündən keçmiş olur. Amma baxır, əgər kitab oxuyursa, hansı janrda kitablar oxuyur.”
“Mənfi tərəflərinə gəldikdə isə daha çox motivasiya azlığı görə bilərik. Yəni uzun müddət şəkildə məcburi halda təbii ki, tənha olan insanda depressiv ruh halını biz görə bilərik. Bu zaman da beyin artıq mürəkkəb şəkildə olan informasiyaları qəbul etməkdə çətinlik çəkir və hətta burda oxumaq istəyi də azala bilər. Daha sonra həmin şəxslər müzakirəyə ehtiyac duyurlar. Yəni bir çox insan üçün oxumaq həm də sosial bir fəaliyyət sayılır. Öyrəndiklərini başqaları ilə də bölüşmək istəyirlər. Bu zaman artıq onlarda bu hal baş vermədikdə, yəni özündən eynilə motivasiya azaldıqlarını görə bilərik. Bu da marağın azalmasına gətirib çıxardır.”
“Əlavə olaraq bu kognitiv yorğunluq məsələsini qeyd edəcəm ki, əgər tənhalıq zamanı insan darıxırsa və bu sıxıntı ilə özünü müşahidə edirsə, insanda həmin zaman tez-tez yeni fikrin yaranmağını hiss edəcəyik. Diqqət dağınıqlığını artıq biz burda görə bilərik.”
“Yəni insanın necə dəyişdiyinə görə biz tənhalığa tək bir tərəfdən baxaraq qərar verə bilmərik ki, tənhalıq pisdir, yoxsa yaxşıdır. Tənhalıq hansı hallarda yəni insana daha yaxşı təsir edir? Öz seçimidirsə, əgər yəni bunu özü özü üçün yaradıbsa və bu seçimi özü məcburiyyət qarşısında deyil, müəyyən bir hadisə yaşadığı, müəyyən bir hadisənin əsasında tənha olmaq qərarına gəlməyibsə, yəni sadəcə olaraq tənhalığı həqiqətən də sağlam şəkildə qəbul edib, bu anlayışı özündə formalaşdırıb və bu yolu seçirsə, təbii ki, yəni bu müsbət yöndə daha çox yaşayacaq.
“ Tənhalıq təkcə sosial olaraq təcrid olunmaq hissi vermir həmin şəxslərdə. Kədərlənməyəcəklər də, daha çox motivasiya ola bilərlər özləri ilə, qanunları analiz qabiliyyətləri daha çox yüksəlmiş olur. Yəni ümumiləşdirsək, tənhalıq yəni qısa müddətli və planlı olarsa, yəni seçim əsnasında olarsa, daha yaxşı təsir edəcək və hətta sizinlə söhbət əsasında, müsahibə etdiyim zamanda həmin kitabları daha sağlam şəkildə dərk etmiş olacaq.”
“Yəni özü ilə də daxili dialoqa daxil olacaq. Əlavə olaraq ətrafındakı insanlarla da fikir mübadiləsinə daxil olacaq. Yəni tənhalıq təkcə bir otaqda sadəcə özü olmaq demək deyil. Yəni tənhalığı seçən şəxs minlərlə insanın içində də tənha olmağı bacara biləcək insandır.”
“Tənhalıq qorxuducu deyil, əksinə insanın özü özü ilə qalıb baş-başa qala biləcəyi bir alandır. Sadəcə olaraq bəzən insanlar tənhalıqdan deyil, özləri ilə, öz yaşadıqları ilə, öz duyğuları ilə, düşüncələri ilə baş-başa qalıb onlarla üzləşəcəklərindən qorxduqları üçün tənhalıqdan da qorxmuş ola bilərlər bəzən. Əslində özlərindən qorxurlar, tənhalıqdan deyil. Amma tənhalıq, yəni dediyim kimi, bir seçimdir. Tənhalığı yaşamaq insanın özü ilə üzləşdirməyin ən gözəl vasitələrdən biridir.”