Bədii ədəbiyyat artıq çoxdan ayrı-ayrı millətlərin çərçivəsindən çıxaraq bütövlükdə bəşər mədəniyyətinin əsas sütunlarından birinə çevrilib. O, insanları keçmişlə gələcək arasında birləşdirən mənəvi körpü olmaqla yanaşı, insan ruhunun ən saf qatlarını oyadan, onu mövcudluq mübarizəsində möhkəmləndirən güclü təsir vasitəsidir. Bu kontekstdə folklor – şifahi ədəbiyyat xalqın yaddaşı, dünyagörüşü və həyat fəlsəfəsinin canlı daşıyıcısı kimi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. Azərbaycan aşıq sənəti məhz bu yaddaşın ən parlaq ifadələrindən biridir. Tufarqanlı Abbasın Vətən sevgisini poetik dillə tərənnüm edən qoşmaları ilə başlanan bu böyük yol Aşıq Ələsgərin yaradıcılığında zirvəyə yüksəlir. O, təkcə ənənəni davam etdirmir, onu yeni məzmun və mənəvi dərinliklə zənginləşdirir.
“Tehsil365” xəbər verir ki, bu fikirlər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin beynəlxalq əlaqələr üzrə prorektoru, Qərbi Azərbaycan İcması İdarə Heyətinin üzvü, filologiya elmləri doktoru, professor Mahirə Hüseynovanın “Xalqının qəlbindəki Aşıq Ələsgər” adlı məqaləsində yer alıb. Müəllif bildirir ki, Aşıq Ələsgərin “Gərəkdi” qoşması sadəcə poetik nümunə deyil, sənət manifestidir. Burada aşığın necə olmalı olduğu aydın və qəti şəkildə ifadə olunur: kamillik, ədəb, mərifət və həqiqətə bağlılıq. Bu, sənətin daxili qanunlarıdır və Ələsgər bu qanunları hələ XIX əsrdə formalaşdıraraq sənət etikasının əsaslarını qoyur. Onun fikrincə, sənətdə ən böyük meyar səmimiyyətdir – “doğru qəlb, doğru yol”.
Ələsgərin yaradıcılığında təbiət sadəcə fon deyil, canlı obrazdır. “Yaylaq” qoşması bu baxımdan təkcə təsvir deyil, hiss olunan, yaşanan bir aləmdir. Oxucu bu şeirdə yalnız mənzərə görmür, həmin mühitin nəfəsini duyur, səsini eşidir.
Onun lirik dünyasında sevgi aparıcı xəttdir. Bu sevgi fərdi hiss olmaqdan çıxaraq ümumbəşəri məna qazanır. Ayrılıq, həsrət, bağlılıq kimi duyğular o qədər səmimi və güclü təqdim olunur ki, oxucu özünü bu duyğuların içində tapır:
“Ayrılıqdan ölüm yeydi, Həsrətin qəddimi əydi...”
Alimin fikrincə, Aşıq Ələsgərin poeziyası yalnız estetik zövq yaratmır, həm də dəyərlər sistemi formalaşdırır. Onun yaradıcılığında milləti birləşdirən əsas amilin ortaq mənəvi dəyərlər olduğu açıq şəkildə görünür. Bu baxımdan o, təkcə sənətkar deyil, həm də mənəvi rəhbər kimi çıxış edir.
“Dünyada” qoşmasında isə Ələsgər həyatın faniliyini, insanın isə kamillik axtarışını ön plana çəkir. Bu yanaşma onu Yunis Əmrə kimi böyük sufi mütəfəkkirlərlə eyni mənəvi xəttə gətirir. Onun çağırışı aydındır: insan öz nəfsini aşmalı, mənəvi saflığa çatmalıdır.
Aşıq Ələsgər zəngin ənənə üzərində yetişsə də, onun böyüklüyünü müəyyən edən əsas amil fitri istedadı və yaradıcılıq gücüdür. Qoşma, gəraylı, təcnis, müxəmməs kimi janrlarda yaratdığı nümunələr bu gün də aktuallığını itirmir, əksinə, yeni nəsillər üçün məktəb rolunu oynayır.
Məqalədə vurğulanır ki, onun sənəti coğrafi sərhədləri aşaraq geniş bir məkanda – Azərbaycanla yanaşı, Qafqazda, Anadoluda və digər bölgələrdə də sevilir. Bu isə onun yaradıcılığının milli olduğu qədər bəşəri mahiyyət daşıdığını bir daha təsdiqləyir.
Bu gün Aşıq Ələsgərin irsi sadəcə keçmişin yadigarı deyil. O, yaşayan, təsir edən və istiqamət verən mənəvi gücdür. Onun çağırışları – Vətəni sevmək, ədalətli olmaq, yüksək dəyərlərlə yaşamaq – müasir dövr üçün də eyni dərəcədə aktualdır. Məhz buna görə Aşıq Ələsgər zamanın fövqündə dayanan sənətkarlardandır və onun sözü hələ uzun illər insanları düşündürməyə, yönləndirməyə davam edəcək.