Məktəbdə “yaxşı şagird” anlayışı illərdir dəyişməz kimi görünür: dərsdə sakit oturan, müəllimi diqqətlə dinləyən və verilən tapşırıqları vaxtında yerinə yetirən uşaq. Amma sual yaranır — bu kifayətdirmi? Yoxsa müasir dünyada fərqli düşünən, sual verən və yaradıcı uşaqlar daha çox önə çıxmalıdır?
“Tehsil365" bu mövzu ilə bağlı araşdırma etdi.
Valideyn baxışı: sakitlik və nizam ön planda
Araşdırma zamanı danışdığımız valideynlərin böyük əksəriyyəti üçün “yaxşı şagird” ilk növbədə nizam-intizamlı uşaqdır:“Əsas odur ki, dərsdə sakit olsun, müəllimi dinləsin və yaxşı qiymətlər alsın. Problem yaratmaması daha vacibdir.”
Bununla belə, bəzi valideynlər artıq fərqli yanaşmanı da qəbul etməyə başlayıb:“Uşağın öz fikrini deməsi vacibdir. Həmişə qaydalara uyğun olmaq onun inkişafını məhdudlaşdıra bilər.”
Müəllim baxışı: balans axtarışı
Müəllimlər üçün sinifdə intizam əsas şərtlərdən biridir:“Əgər sinifdə nizam olmasa, dərsi effektiv şəkildə aparmaq çətinləşir.”
Lakin onlar da etiraf edir ki, yaradıcı və aktiv uşaqlar fərqli yanaşma tələb edir:“Belə uşaqlar çox sual verir və bəzən dərsin axarını dəyişir. Amma bu maraq əslində müsbət haldır. Sadəcə, düzgün istiqamətləndirilməlidir.”
Ekspert rəyi: sistem standartlara fokuslanıb
Təhsil üzrə mütəxəssislər mövcud yanaşmanın daha çox standart nəticələrə yönəldiyini vurğulayır:“Vahid proqram və eyni temp bütün şagirdlər üçün uyğun deyil. Bu isə yaradıcı və fərqli düşünən uşaqların potensialını məhdudlaşdıra bilər.”
Ekspertlərin fikrincə, əsas problem yalnız qaydaların mövcudluğu deyil, onların tətbiq formasıdır:“Təhsil sistemi həm intizamı qoruyub saxlamalı, həm də şagirdlərin sərbəst düşünməsinə şərait yaratmalıdır.”
Psixoloq baxışı: görünməyən təzyiq və daxili təsir
Psixoloqlar isə məsələyə uşağın daxili dünyası prizmasından yanaşır:“Daim ‘düzgün olmağa’ çalışan uşaq zamanla öz fikrini ifadə etməkdən çəkinə bilər. Bu isə onun özgüvəninə və qərarvermə bacarığına mənfi təsir göstərir.”
Onların fikrincə, fərqli düşünən uşaqların “problemli” kimi qəbul olunması risklidir:“Aktiv və sual verən uşaqlar çox vaxt ‘çətin uşaq’ kimi etiketlənir. Halbuki bu, inkişafın göstəricisidir. Bu uşaqlar düzgün istiqamətləndirilməzsə, ya susmağa məcbur olur, ya da sistemdən uzaqlaşır.”
Psixoloqlar həmçinin vurğulayır ki, uşağın özünü sərbəst ifadə edə bilməməsi gələcəkdə daha böyük problemlərə yol aça bilər:“Uşaqlıqda sıxılan və özünü ifadə edə bilməyən fərd böyüyəndə təşəbbüs göstərməkdə çətinlik çəkə bilər.”
Aparılan müşahidələr göstərir ki, məktəblər çox vaxt idarəolunan və qaydalara uyğunlaşan şagirdləri üstün tutur. Halbuki müasir cəmiyyət daha çox təşəbbüskar, yaradıcı və tənqidi düşünən fərdlərə ehtiyac duyur.Bəlkə də problem uşaqlarda deyil.Bəlkə də problem onların fərqli olmasına tam hazır olmayan sistemdədir