Tarix bəzi şəxsiyyətləri sadəcə öz ölkəsinin lideri kimi deyil, daha geniş coğrafiyanın taleyinə təsir edən simalar kimi yadda saxlayır. Heydər Əliyev məhz belə nadir liderlərdən biridir. Onun fəaliyyəti yalnız Azərbaycanın dövlət quruculuğu ilə məhdudlaşmamış, eyni zamanda, Türk dünyasının siyasi, mədəni və ideoloji yaxınlaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu baxımdan, Heydər Əliyevin Türk dünyasına baxışı yalnız emosional bağlılıq deyil, düşünülmüş və uzunmüddətli strateji yanaşma idi.
“Tehsil365" xəbər verir ki, bu sətirlər Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti Türkoloji mərkəzin tarix bölməsinin müdiri, dosent, tarix üzrə fəlsəfə doktoru Səbinə Həziyevanın AZƏRTAC-a təqdim etdiyi “Türk dünyasının formalaşmasında Heydər Əliyev strateji rolu” sərlövhəli məqaləsində yer alıb. Məqalədə qeyd olunur ki, XX əsrin sonları türk dövlətləri üçün yeni bir mərhələnin başlanğıcı olub. Sovet İttifaqının dağılması ilə müstəqillik qazanan türk dövlətləri həm siyasi, həm də iqtisadi baxımdan öz yollarını müəyyənləşdirmək məcburiyyətində qalmışdılar. Həmin dövrdə ortaq tarix, dil və mədəniyyət amilləri yeni əməkdaşlıq imkanları yaratsa da, real siyasi koordinasiya zəif idi. Məhz bu məqamda Heydər Əliyev Türk dünyasının inteqrasiyası ideyasını daha konkret və praktik müstəviyə gətirdi.
Onun yanaşmasının əsas xüsusiyyəti romantik pantürkizmdən fərqli olaraq, real siyasətə əsaslanması idi. Heydər Əliyev anlayırdı ki, yalnız şüarlar və mədəni yaxınlıq kifayət deyil, ortaq maraqlar üzərində qurulan sistemli əməkdaşlıq lazımdır. Bu səbəbdən o, türk dövlətləri arasında iqtisadi layihələrin, enerji əməkdaşlığının və nəqliyyat dəhlizlərinin yaradılmasını prioritet hesab edirdi.
Azərbaycanın coğrafi mövqeyi bu strategiyada xüsusi əhəmiyyət daşıyırdı. Şərq ilə Qərb arasında körpü rolunu oynayan ölkə, eyni zamanda, Türk dünyasının birləşdirici halqasına çevrilə bilərdi. Heydər Əliyev bu potensialı düzgün qiymətləndirərək Azərbaycanın regional layihələrdə aktiv iştirakını təmin etdi. Xüsusilə enerji layihələri vasitəsilə Azərbaycan yalnız iqtisadi gücünü artırmadı, həm də türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın mərkəzlərindən birinə çevrildi.
Digər mühüm istiqamət isə mədəni diplomatiya idi. Heydər Əliyev yaxşı bilirdi ki, siyasi əlaqələr zamanla dəyişə bilər, lakin mədəni bağlar daha davamlıdır. Bu səbəbdən o, türk xalqları arasında dil, ədəbiyyat və tarix sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsinə xüsusi diqqət yetirirdi. Müxtəlif tədbirlər, forumlar və qarşılıqlı səfərlər vasitəsilə bu əlaqələr daha da möhkəmləndirilirdi.
Onun “Bir millət, iki dövlət” prinsipi isə yalnız Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərini deyil, ümumilikdə Türk dünyasının gələcək modelini ifadə edən konsepsiyaya çevrildi. Bu fikir milli kimliyin qorunması ilə yanaşı, ortaq dəyərlər üzərində birliyin mümkün olduğunu göstərirdi. Bu yanaşma sonradan digər türk dövlətləri arasında münasibətlərin inkişafında da ideoloji əsas rolunu oynadı.
Heydər Əliyevin siyasətində diqqəti cəlb edən digər məqam isə balanslı xarici siyasət idi. O, Türk dünyası ilə inteqrasiyanı gücləndirərkən digər beynəlxalq aktorlarla münasibətləri də qoruyurdu. Bu, Azərbaycan dövlətinin müstəqil siyasət yeritməsinə imkan verirdi və eyni zamanda, türk dövlətləri üçün nümunə rolunu oynayırdı. Onun bu siyasəti göstərirdi ki, regional birlik qlobal sistemlə ziddiyyət təşkil etmədən də inkişaf edə bilər.
Nəticə etibarilə, Heydər Əliyevin Türk dünyasına töhfəsi yalnız konkret layihələrlə ölçülmür. O, eyni zamanda, düşüncə tərzini dəyişdi. Türk dövlətlərinin bir-birinə rəqib deyil, tərəfdaş kimi baxmasının əsasını qoydu. Bu isə uzunmüddətli perspektivdə daha güclü və koordinasiyalı bir Türk dünyasının formalaşmasına zəmin yaratdı.
Heydər Əliyevin qoyduğu siyasi və ideoloji miras bu gün də Türk dünyasının inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən əsas sütunlardan biri kimi qalır. Onun təşəbbüsləri və formalaşdırdığı yanaşma yalnız keçmişin uğurları ilə məhdudlaşmır, əksinə, müasir dövrdə yeni reallıqlar fonunda daha da aktuallaşır. Qloballaşmanın sürətləndiyi, regional güc mərkəzlərinin yenidən formalaşdığı bir dövrdə Türk dövlətlərinin əməkdaşlığı artıq seçim deyil, zərurətə çevrilib.
Nəticə etibarilə, Heydər Əliyev tərəfindən formalaşdırılan strateji baxış bu gün də Türk dünyasının inteqrasiya prosesində istiqamətverici ideya kimi yaşayır və gələcək nəsillər üçün davamlı inkişaf modelinə çevrilir.