“Təzyiq və gözləntilər insanların performansına fərqli formalarda təsir göstərə bilir. Bu təsirin formalaşması isə bir sıra amillərdən, yəni təzyiqin səviyyəsindən, insanın fərdi xüsusiyyətlərindən, psixoloji dayanıqlığından və situasiyanın xüsusiyyətlərindən asılıdır.”
Bu sözləri “Tehsil365” ə açıqlamasında , psixoloq Mirsadiq Muxtarov bildirib.
“Psixologiyada bu mövzu Yerkes-Dodson qanunu ilə izah olunur. Bu qanuna görə, orta səviyyəli təzyiq və ya stress insanın diqqətini artırır, motivasiyanı gücləndirir və nəticədə performansı yüksəldə bilir. Yəni müəyyən qədər gözlənti və məsuliyyət hissi insanı daha fokuslu və məqsədyönlü edir. Məsələn, çox vacib bir təqdimat və ya imtahan öncəsi hiss olunan həyəcan və gərginlik, çox zaman hazırlığın daha ciddi aparılmasına, şəxsin daha məsuliyyətli olmasına səbəb ola bilir. Buna baxmayaraq, insan üzərində təzyiq həddindən artıq olduqda da faydalı təsir göstərməyə, əksinə performansı daha da zəiflədə və mənfi nəticələrə səbəb ola bilər. Güclü stress hallarında insanın diqqəti dağılır, qərarvermə çətinləşir, yaddaş və konsentrasiya zəifləyir. Bu zaman isə şəxsin özünə inamsızlığının artması və performansın kəskin aşağı düşməsi müşahidə olunur. Xüsusilə yüksək gözləntilərin olduğu mühitlərdə insanların səhv etmək qorxusu onların performansını ciddi şəkildə zəiflədə bilir. Bu məsələdə mühüm məqamlardan biri gözləntilərin mənbəyidir. Xarici gözləntilər (yəni, ailə, iş mühiti, cəmiyyət) ilə daxili gözləntilər (yəni, insanın özünə qoyduğu standartlar) fərqli təsirlər yarada bilər. Daxili motivasiya ilə formalaşan realist gözləntilər adətən daha sağlam və davamlı performans yarada bilir. Əksinə, qeyri-real və ya həddindən artıq yüksək standartlar isə insanı tükənməyə, xroniki stressə və hətta emosional tükənmişliyə gətirib çıxara bilir. Fərdi fərqlər də burada mühüm rol oynayır. Bəzi insanlar təzyiq altında daha yaxşı performans göstərdiyi halda, digərləri isə daha tez tükənə bilir.”
“Dediklərimizi ümumiləşdirsək, təzyiq və gözləntilər insan performansına təsir edən neytral amillərdir və onların nəticəsi əsasən necə idarə olunmasından asılıdır. Optimal səviyyədə olan təzyiq insanın potensialını üzə çıxarmağa, motivasiyanı və inkişafı artırmağa və kömək edir. Bu hədd aşıldıqda isə eyni amillər əks təsir göstərərək həm psixoloji rifahı, həm də həyat keyfiyyətini zəiflədə bilir. Ona görə də, bu amillərin düzgün idarə olunması insanın həm psixoloji sağlamlığını qorumağa, həm də daha effektiv performans göstərməsinə imkan yaradır.”