Mirzəyeva bildirib ki, bu vəziyyətdə prefrontal korteksin fəaliyyəti zəifləyir, insanın analiz etmək, nəticələri düşünmək və alternativləri qiymətləndirmək qabiliyyəti müvəqqəti olaraq azalır. “Belə anlarda insanın doğru nəticə çıxarması çətinləşir. Çünki emosional sistem daha sürətli reaksiya verir, rasional sistem isə geri qalır. Bu səbəbdən stres altında verilən qərarlar çox vaxt emosional üstünlük qazanır.”
Psixoloq Nabat Mirzəyeva “Tehsil365”ə açıqlamasında vurğulayıb ki, stres altında qərar vermək sadəcə bir psixoloji hal deyil, beynin iki əsas sistemi arasında baş verən daxili mübarizədir. Bir tərəfdə emosional reaksiya verən limbik sistem, xüsusilə amigdala, digər tərəfdə isə planlama və analiz etmə funksiyasını yerinə yetirən prefrontal korteks dayanır. “Stres zamanı amigdala siqnalı qəbul edir və bədənə mesaj göndərir. Bu mexanizm insanı real təhlükədən qorumaq üçün nəzərdə tutulub, lakin müasir həyatda bəzən real təhlükə olmasa belə aktivləşir. Bu zaman mübarizə və ya qaçmaq reaksiyası işə düşür, diqqət təhlükəyə yönəlir və hisslər məntiqdən üstün olur.”
Ekspertin sözlərinə görə, bu prosesi şüurlu şəkildə tənzimləmək mümkündür. İlk addım dayanmaq və bədənə qısa fasilə verməkdir. “Bir neçə dərin nəfəs almaq, bədəni dinləmək, emosiyaları hiss etmək və onların səbəbini anlamaq emosional reaksiyanın gücünü azaldır. Bu zaman beynin rasional hissəsi aktivləşməyə başlayır və insan daha məntiqli düşünür.”
Mirzəyeva əlavə edib ki, hissləri adlandırmaq da mühüm üsuldur. “Hazırda stresdəyəm, əsəbiyəm, gərginəm” kimi ifadələr emosiyanı tanımağa və tənzimləməyə kömək edir. Hətta bu hissləri yazmaq, dəftərə qeyd etmək və öz-özünə sual vermək — məsələn, ‘Əgər sabah sakit beyinlə olsaydım, bu qərarı yenə verərdimmi?’ — düşünmə gücünü artırır və insanın rasional tərəfini gücləndirir.”
Psixoloq vurğulayıb ki, stres altında verilən qərarlar tamamilə emosional olmur, lakin emosiyalar üstünlük qazana bilir. “Biz özümüzə şüurlu fasilə verdikdə, duyğularımızı izlədikdə və analiz etdikdə daxili mübarizədə balansı bərpa etmək mümkündür. Bu zaman stresin bizə nələr qazandırdığını və nələri aldığını daha yaxşı anlayırıq. Əslində stres düzgün tənzimləndikdə insana özünü tanımaq, emosiyalarını dərk etmək və daha güclü qərarlar vermək imkanı yaradır.”
Mirzəyevanın fikrincə, insanın öz emosiyalarını izləməsi, onları adlandırması və analiz etməsi stresin təsirini minimuma endirir. Bu isə həm gündəlik həyatda, həm də iş mühitində daha sağlam və balanslı qərarların qəbuluna şərait yaradır.