Doğma torpağa qayıdış.
Əvvəlcə insan xəyallarını qurur. Sonra zaman keçir və anlayırsan ki, əslində, qurduğun xəyallar səni inşa edir. İnsan özünün memarıdır. Bu gün olduğun insan, illər əvvəl xəyalını qurduğun, haqqında düşündüyün və olmaq istədiyin insanın nəticəsidir.
Bəzən də insanın xəyalları özündən daha böyük olur. Bir şəhər, bir küçə, bir ev, bir torpaq haqqında qurulan xəyallar kimi…
Qarabağ haqqında düşünəndə mənim üçün də həmişə belə olub.
Qarabağ uzun illər mənim üçün uzaqda olan, amma düşüncələrimdə həmişə yaxın qalan bir yer idi. Onun haqqında eşitdiyim hər söz, gördüyüm hər şəkil, danışılan hər xatirə məndə fərqli bir hiss yaradırdı. Bəzən insan görmədiyi bir yeri necə bu qədər sevə bildiyini özü də anlamır. Sonra başa düşürsən ki, bəzi yerləri gözlərinlə yox, yaddaşınla tanıyırsan.
Qarabağ da mənim üçün belə bir yer idi.
İllər ərzində həyatımın müxtəlif mərhələləri, fərqli insanlar, fərqli şəhərlər və fərqli mühitlər oldu. İnsan böyüdükcə dünyası dəyişir. Əvvəllər vacib görünən bəzi şeylər öz əhəmiyyətini itirir, əvvəllər uzaq görünən bəzi dəyərlər isə daha da yaxınlaşır.
Vətən də zaman keçdikcə insanın daxilində başqa cür mənalanır.
Uzaqda olanda bunu daha çox hiss edirsən. Başqa küçələrdə gəzirsən, başqa mənzərələrə baxırsan, başqa insanların arasında yaşayırsan. Həyat davam edir. Sən də həmin həyatın bir hissəsinə çevrilirsən. Amma bütün bunların içində sənin olmayan bir şey həmişə özünü hiss etdirir.
Bəzən bu hiss bir mənzərə ilə gəlir.
Bəzən bir qoxu, bir musiqi, bir söz, bəzən də sadəcə uzaqlara baxarkən yaranan bir düşüncə ilə…
Və bir gün anlayırsan ki, insanın harada yaşamasından asılı olmayaraq, onun içində həmişə qayıtmaq istədiyi bir yer var.
Mənim üçün o yer Qarabağdır.
Qarabağda olarkən isə bu hiss daha da fərqli olur. Çünki artıq uzaqdan düşündüyün, haqqında danışdığın bir torpağa baxırsan. Qarşında sadəcə təbiət mənzərəsi dayanmır. Qarşında tarix dayanır. Keçmiş dayanır. İnsanların xatirələri, arzuları, itkiləri və ümidləri dayanır.
Torpağın özünün belə yaddaşı olduğunu düşünürsən.
Ətrafına baxdıqca anlayırsan ki, bu yerlər sadəcə coğrafi ərazi deyil. Burada yaşayan insanların həyatları, ailələri, uşaqlıqları, xatirələri olub. Bu torpaqlardan ayrılmaq məcburiyyətində qalan insanların illərlə daşıdığı həsrət də bu yaddaşın bir hissəsidir.
Bu gün isə həmin həsrətin yerini qayıdış tutur.
Qarabağda qurulan yeni həyat mənə ən çox bunu düşündürdü. Həyatın nə qədər güclü olduğunu. İnsanların yenidən evlərinə qayıtmaq istəyini. Dağılanın yenidən qurula biləcəyini. Uzun müddət susan yerlərdə yenidən uşaqların səsinin eşidilə biləcəyini.
Bəlkə də qayıdışın ən gözəl tərəfi budur.
İnsan yalnız bir torpağa qayıtmır. Öz xatirələrinə, öz köklərinə, öz tarixinin bir hissəsinə qayıdır.
Bu torpaqlara qayıdışın arxasında böyük bir qəhrəmanlıq və fədakarlıq da dayanır. Qarabağ uğrunda canından keçən şəhidlərimizin xatirəsi qarşısında sözlər çox kiçik qalır. Bu gün bu torpaqlarda rahat addımlaya bilməyimizin arxasında onların həyatları, cəsarəti və Vətən sevgisi var.
Bəzən insan torpağa baxır və düşünür: görəsən, bu torpağın azadlığı uğrunda həyatını verən insanlar bu günü görə bilsəydilər, nə hiss edərdilər?
Bu sualın cavabını bilmirəm.
Amma əminəm ki, onların ən böyük arzularından biri bu torpaqlarda həyatın yenidən bərpa olunması idi.
Bu gün Qarabağa baxanda yalnız keçmişi görmək istəmirəm. Gələcəyi də görmək istəyirəm.
Burada böyüyən uşaqları, təhsil alan gəncləri, qurulan ailələri, açılan məktəbləri, inkişaf edən şəhərləri və kəndləri düşünürəm. Çünki torpağın əsl qayıdışı onun üzərində yenidən həyat qurulduğu zaman tamamlanır.
Qarabağın gələcəyi haqqında düşünəndə anlayırsan ki, bu gələcək yalnız bu gün görülən işlərlə deyil, sabah burada qurulacaq xəyallarla da formalaşacaq.
Bəlkə illər sonra bu torpaqlarda böyüyən bir uşaq Qarabağın keçmişini kitabdan oxuyacaq. Bizim bu gün həsrətlə danışdığımız hadisələri o, tarix kimi öyrənəcək. Onun üçün burada yaşamaq adi bir həyat olacaq.
Və məncə, ən böyük qələbə də məhz budur.
Bir torpağın yenidən həyatla dolması.
Bir vaxtlar həsrətlə çəkilən adların gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməsi.
İnsanların doğma torpaqlarında gələcəklərini qurması.
Qarabağ mənim üçün artıq yalnız keçmişlə bağlı bir xatirə deyil. O, həm də gələcəyə dair bir ümiddir.
Bəzən həyat bizi istəmədiyimiz yerlərə aparır. Bəzən uzaqlarda qalırıq, fərqli yollar keçir, fərqli insanlarla qarşılaşırıq. Amma insanın daxilində dəyişməyən bəzi şeylər olur.
Vətən kimi.
Doğma torpaq kimi.
Qarabağ kimi.
İndi geriyə baxanda anlayıram ki, insanın bəzi xəyalları sadəcə xəyal olaraq qalmır. Onlar insanın yolunu dəyişir, düşüncələrini formalaşdırır və bir gün səni həmin xəyalın qarşısında dayanmağa gətirir.
Mən Qarabağda dayanarkən bunu düşündüm.
Bəzən illərlə gözlədiyin bir an gəlir və sən həmin anın içində sadəcə bir şeyi anlayırsan:
Doğma torpağa qayıtmaq yolun sonu deyil. Bəzən insanın özünə qayıdışının başlanğıcıdır.
Azərbaycan Respublikasının gənc ictimai-siyasi fəalı Surxay Ərəbli