“Bu gün isə ən böyük yetərsizlik burdadır: süni intellekt dövründə bizim ilahiyyat tələbələrimiz bu arenaya girə bilməyiblər. Klassik dövrdəki biliklərimiz də əlimizdən çıxıb. Fizika, kimya, biologiya, riyaziyyat - müsbət elmləri ilahiyyat tələbəsi dərindən bilməlidir.”
Bu fikirləri “Tehsil365”ə müsahibəsində İlahiyyatçı Ağa Hacıbəyli bildirib.
-Ağa bəy, hazırda Azərbaycanda ilahiyyat dini təhsili sizcə yetərli səviyyədədir? Ən böyük boşluq haradadır?
Gerçəkdən önəmli bir məsələyə toxunmusunuz.
“Azərbaycan uzun illər dini tədrisi Bakı İslam Universiteti və regionlardakı mədrəsələr vasitəsilə davam etdirdi. Onlar daha çox klassik metodlarla tələbə yetişdirməyə çalışırdılar. Mən özüm də o prosesin içində olmuşam - o dövrdə belə yetərsizlik kifayət qədər idi, imkanlar məhdud idi.
“Bakı İslam Universiteti bağlandıqdan sonra İlahiyyat İnstitutu açıldı. Bu institut dövlətin nəzarətində olan universitetə çevrildi. Kadr seçimindən tədris planına qədər hər şey əvvəlkindən fərqləndi. Akademik səviyyə, tədris metodologiyası baxımından Bakı İslam Universitetindən daha səviyyəli bir yerdən başlanıldı. Buna şükür edirik.
-Lakin yetərmi? Xeyr, yetməz.
“Çünki İslam dini beş-on fiqh kitabından ibarət deyil. 9-15-ci əsrlərdə Fərabi, İbn Sina kimi alimlərin kitablarına baxanda görürük ki, o dövrdə din adamı ilə dünya adamı ayrımı yox idi. Quran laboratoriyasında onlar dövrünün astronomu qədər astronomiyanı, təbibi qədər təbabəti bilirdilər. Elm kompleks şəkildə tədris olunurdu.
-Sizcə, Süni intellekt dövründə dini təhsil necə yenilənməlidir?
“Bu gün isə ən böyük yetərsizlik burdadır: süni intellekt dövründə bizim ilahiyyat tələbələrimiz bu arenaya girə bilməyiblər. Klassik dövrdəki biliklərimiz də əlimizdən çıxıb. Fizika, kimya, biologiya, riyaziyyat - müsbət elmləri ilahiyyat tələbəsi dərindən bilməlidir.
“Niyə? Çünki kainat özü bir kitabdır. O kitabın bir səhifəsi kimyadan, bir səhifəsi biologiyadan, bir səhifəsi riyaziyyatdan bəhs edir. Kainatın dili olan riyaziyyatı bilmədən Qurani-Kərimin rəqəmsal sistemini, oradakı şifrələri anlamaq mümkün deyil. Dinimiz asan dindir, amma çox dərindir.
“Bu gün tələbələrimizin dövlət xətti ilə xaricə dini təhsilə göndərilməsi də onu göstərir ki, hələ o iştihad səviyyəsi burada tam formalaşmayıb. Dil bilgisindən tutmuş bir çox sahədə ehtiyaclarımız var.
Amma ümid edirəm ki, yeni institutumuz bu sürətlə, zəmanənin nəbzini tutaraq davam etsə, dünya görüşü geniş olan, ölkəmiz çapında gözəl alimlər, akademiklər yetişdirəcək. Bunun üçün 3-5 il yox, 15-20-30 ilə ehtiyac var. Boşluqlarımız var, amma Allaha şükür, inkişaf və tərəqqi də var”