Müasir dövrdə rəqəmsal texnologiyaların inkişafı insanların mütaliə vərdişlərinə və ədəbiyyata münasibətinə də təsir göstərir. Bəs bu dəyişikliklər poeziyanın cəmiyyətdəki roluna necə təsir edir? Gənc yazarların gələcəyini necə qiymətləndirmək olar?
Bu və digər suallarla yazıçı İradə Aytelə müraciət etdik. O, “Tehsil365”ə müsahibəsində müasir ədəbiyyatın vəziyyəti, gənclərin poeziyaya marağı və şair olmaq üçün vacib olan xüsusiyyətlər barədə fikirlərini bölüşüb.
– Sizcə, müasir dövrdə ədəbiyyatın və şeirin cəmiyyətdəki rolu əvvəlki illərlə müqayisədə necə dəyişib? İnsanların kitaba və poeziyaya marağının azalmasını nə ilə əlaqələndirirsiniz?
– Əvvəllər vizual informasiya vasitələri və multimedia məzmunu indiki qədər geniş yayılmamışdı. İnsanlar bədii, publisistik, elmi və xəbər xarakterli informasiyanın böyük hissəsini yazılı mənbələrdən – kitablardan, qəzet və jurnallardan əldə edirdilər. Başqa sözlə, yazılı mətn əsas informasiya daşıyıcısı və bilik ötürülməsinin başlıca vasitəsi idi.
Müasir dövrdə isə informasiyanın təqdimat forması və qavranılma mexanizmləri ciddi şəkildə dəyişib. Mətnlə yanaşı, səs, video və digər rəqəmsal formatlar informasiya istehlakının əsas vasitələrinə çevrilib. İnformasiya axınının sürətlə artması və insanların zaman resurslarının məhdudluğu onları daha çevik və əlçatan informasiya mənbələrinə yönəldir. Bu baxımdan, ənənəvi mütaliənin müəyyən qədər arxa plana keçməsi təbii proses kimi qiymətləndirilə bilər.
Poeziyaya marağın azalması da müasir dövrün sosial-mədəni və psixoloji dəyişiklikləri ilə əlaqəlidir. Xüsusilə Z nəslindən başlayaraq gənc auditoriyanın estetik qavrayışında və emosional təcrübəyə münasibətində müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Bununla belə, poeziya öz estetik və mənəvi missiyasını itirməyib. Bu gün də kifayət qədər istedadlı gənclər şeir yazır, mütaliə edir və ədəbi prosesdə iştirak edirlər. Deməli, söhbət poeziyaya marağın tamamilə yox olmasından deyil, auditoriyasının, qavranılma üsullarının və yayım kanallarının dəyişməsindən gedir.
– Bu gün sosial şəbəkələrdə çoxsaylı gənclər şeir yazır və özlərini şair kimi təqdim edirlər. Sizcə, şair olmaq üçün istedad kifayətdirmi, yoxsa bunun arxasında böyük həyat təcrübəsi və mütaliə də dayanmalıdır?
– Şair olmaq üçün istedad, şübhəsiz ki, vacib şərtlərdən biridir. Ancaq burada söhbət yalnız sözlə işləmək, qafiyə qurmaq və poetik mətn yaratmaq bacarığından getmir. Şair, ilk növbədə, görməyi, müşahidə etməyi, duymağı və düşünməyi bacarmalıdır.
Şeirin ideya-məzmun qatının və poetik strukturunun möhkəm olması üçün şair fəlsəfi təfəkkürə, dərin müşahidə qabiliyyətinə və analitik düşüncəyə malik olmalıdır. O, həyat hadisələrinin yalnız zahiri tərəfini deyil, mahiyyətini də dərk etməyi bacarmalıdır. Bunun üçün isə istedadla yanaşı, geniş dünyagörüşü və sistemli mütaliə də vacibdir.
Mənim fikrimcə, istedad təbii sərvətdirsə, mütaliə onun cilasıdır. Təbii sərvət nə qədər qiymətli olsa da, emal olunmadan, cilalanmadan öz həqiqi dəyərini və potensialını tam nümayiş etdirə bilmir. Şairin istedadı da mütaliə, bilik və həyat təcrübəsi ilə zənginləşdikcə kamilləşir.
– Gənc yazarların gələcəyinə necə baxırsınız? Azərbaycan ədəbiyyatında yeni nəslin öz sözünü deyə bilməsi üçün onlara hansı tövsiyələri verərdiniz?
– Mən gənclərimizə çox inanıram. Böyük Zəfərdən əvvəl yaşlı nəslin nümayəndələri arasında gəncliyə münasibətdə müəyyən inamsızlıq və narahatlıq hiss olunurdu. “Bunlar necə böyüyəcək, necə vətənpərvərdirlər, Qarabağı necə azad edəcəyik?” kimi sualları tez-tez eşidirdik. Zaman gəldi və yaşlı nəslin şübhə ilə yanaşdığı gənclik əvvəlki nəslin bacarmadığı tarixi missiyanı həyata keçirdi – Böyük Qələbəni qazandı.
Mən inanıram ki, ədəbiyyatda da buna bənzər bir proses baş verəcək. Zaman gələcək, Azərbaycan ədəbiyyatında 60-cılarla müqayisəyə gələcək, hətta öz bədii-estetik keyfiyyətləri, intellektual miqyası və yaradıcılıq potensialı ilə onları geridə qoyacaq yeni bir ədəbi nəsil yetişəcək. Bəlkə də bu gün həmin nəslin formalaşma prosesinin şahidiyik.
Gənclərə xüsusi tövsiyə vermək istəmirəm. Çünki müasir gənclik hazır tövsiyələrdən daha çox, real nümunələrə, əmələ və təcrübəyə inanır. Ona görə də onlara məsləhət verməkdənsə, uğur diləməyi üstün tuturam. Özlərinə, istedadlarına və seçdikləri yola inamla gələcəyə doğru addımlamağı arzulayıram.
Yaşasın Azərbaycan gəncliyi!