Hazırda şəhər inkişafı artıq “lokal gündəm” çərçivəsindən çıxaraq qlobal müzakirə dilinə çevrilir. Bakı elə bir dövrə qədəm qoyur ki, mühitin keyfiyyəti, dayanıqlılığı və identikliyi ilə bağlı verilən qərarlar təkcə paytaxtın sərhədləri ilə məhdudlaşmır. Bu addımlar iqlim yükü, sosial gərginlik və sürətli urbanizasiya fonunda şəhərlərin gələcək taleyinə dair qlobal dialoqun tərkib hissəsidir.
Məhz bu kontekstdə Azərbaycan Şəhərsalma Kampaniyası (AUC 2026) ölkəni BMT-nin Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyasına (WUF13) hazırlamaq məqsədilə peşəkar və ictimai platforma formalaşdırır. Bu, sadəcə tədbirlər silsiləsi deyil. Beynəlxalq ekspertizadan tarixi şəhər toxumasına qədər müxtəlif ideyaları və tərəfdaşlıqları bir araya gətirərək kritik kütlə formalaşdırmaq cəhdidir.
“Tehsil365” xəbər verir ki, AUC 2026 çərçivəsində Bakıda keçirilən vörkşop həm mövzusu, həm də müəllifinin nüfuzu ilə diqqət çəkib. Tanınmış memar Fəxrəddin Verdiyevin rəhbərliyi ilə keçən müzakirələr "trendlər" üzərindən deyil, real şəhər toxuması ilə işləyən peşəkarın dürüst yanaşması üzərində qurulub.
Vörkşopda tarixi şəhərlər üçün ən kəskin suallardan biri qaldırılıb: Genişlənməyə yer qalmayanda yeni ictimai məkanları haradan tapmalı? Memarın təklifi konkret olub: Dam örtükləri. Tarixi mərkəzdə damlar sadəcə binanın üstü deyil, dəyəri yetərincə qiymətləndirilməyən şəhər aktividir. Tədbirdə damların ekoloji karkasın hissəsinə necə çevrilə biləcəyi, təhlükəsiz keçidlər və kiçik icma məkanları vasitəsilə sosial bağlılığı necə gücləndirəcəyi təhlil edilib.
Tərəfdaşlıq: Qlobal gündəm, yerli məsuliyyət
Tədbirin əsas iştirakçı-tərəfdaşları sırasında BMT-nin Məskunlaşma Proqramı (UN-Habitat), “Design Bureau” MMC və “İçərişəhər” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu İdarəsi yer alıb. Bu iştirak AUC 2026 üçün eyni vaxtda bir neçə məsuliyyət səviyyəsi müəyyənləşdirir: qlobal (dayanıqlı şəhərlər gündəliyi), peşəkar (layihə həlləri və metodologiyalar) və mədəni-irsi (İçərişəhərin unikal mühiti ilə həssas iş). Tədbirin praktik icrasında “Design Bureau”nun direktoru Füzuli Əliyev mühüm rol oynayıb, hazırlığın əsas mərhələlərində təşkilati və peşəkar dəstəyi təmin edib.
Məhz bu səviyyələrin kəsişməsində bu gün həmin “vacib zaman” formalaşır: Bakı özünü dünyanın qarşısında necə təqdim edəcəyini və digər şəhərlərin bu təcrübədən hansı dərsləri götürə biləcəyini müəyyənləşdirir.
Vörkşopun fokusu son dərəcə konkret olub: Tarixi mərkəzdə dam örtükləri texniki səth kimi deyil, dəyəri yetərincə qiymətləndirilməyən şəhər aktivi kimi. Real ssenarilərin təhlili vasitəsilə iştirakçılar damların necə ekoloji karkasın bir hissəsinə çevrilə biləcəyini, məhəllələrin sosial bağlılığını – təhlükəsiz guşələr, marşrutlar, kiçik icmalar üçün məkanlar vasitəsilə – gücləndirə biləcəyini və eyni zamanda irsin mühafizəsi və vizual siluet tələbləri ilə necə uzlaşa biləcəyini müzakirə ediblər.
Nəticədə əsas çərçivə aydınlaşıb: tarixi mühitdə dayanıqlılıq “yenisini əlavə etmək” deyil, memarlıq məhdudiyyətlərini layihə imkanlarına çevirməklə artıq mövcud olanı ağılla yenidən funksionallaşdırmaqdır.
İstilik, komfort və gündəlik həyat
Mövzu ilk baxışdan sadə görünürdü – tarixi mərkəzdə damlar. Amma bu sadəliyin arxasında İçərişəhər üçün fundamental sual dayanır: yerdə sıxlıq olan, fasadlara və siluetə istənilən müdaxilənin ciddi tənzimləndiyi, sakinlərin rahatlığının isə artan istilik və sıxlıqdan təsirləndiyi bir mühitdə nə etməli? Belə şəraitdə müasirləşmə hətta məişət səviyyəsində belə mürəkkəb tapşırığa çevrilir. Adi bir rayonda qısa müddətdə həll olunan məsələ, tarixi qoruqda razılaşdırmalar, əlavə xərclər və kompromislər tələb edir – mühəndis kommunikasiyalarından tutmuş kondisionerlərin quraşdırılmasına qədər.
Məhz buna görə Fəxrəddin Verdiyev söhbəti başqa istiqamətə yönəldib: texniki vasitələrlə komfortu sonsuzadək artırmaq əvəzinə, narahatlığın səbəbini azaldan həllər axtarmaq. Bu yanaşmada dam örtüyü sadəcə “binanın üstü” deyil, nadir resursdur – mövcud, lakin çox vaxt insan və şəhər üçün işləməyən məkan. Vörkşop göstərdi ki, damlar diqqətlə təşkil olunmuş “ikinci səviyyə”yə çevrilə bilər: kölgə və hava axınının təmin olunduğu, kiçik istirahət zonalarının yarandığı, keçib getmək deyil, yaşamaq mümkün olan məkanlara.
Bu sualın geniş auditoriya üçün mənası da aydındır: dam örtüyü evin daxili temperaturuna birbaşa təsir edir. Üst hissə həddindən artıq qızdıqda, sakinlər bunu işləyən kondisionerlər, yüksək xərclər və isti ilə daimi mübarizə şəklində hiss edir. Əgər dam materiallar, kölgə elementləri, yaşıllıq və idarə olunan havalandırma vasitəsilə daha düzgün işləyirsə, daxili mühit daha stabil və komfortlu olur, texnika isə yeganə “xilas vasitəsi” olmaqdan çıxır.
Kiçik addım, böyük siqnal
Xüsusilə vacib məqam odur ki, vörkşop utopik yanaşmalardan uzaq idi. Tarixi mərkəzdə hər bir həll incə və məsuliyyətli olmalıdır: təhlükəsiz çıxışlar, suyun kənarlaşdırılması, istismar rahatlığı və ən əsası, irsin mühafizəsi və şəhərin vizual siluetinə hörmət. Bu baxımdan görüş müasirliyin autentikliyi dağıtmadan, əksinə, sakinlərin həyat keyfiyyəti və məkana qayğıkeş münasibət vasitəsilə onu gücləndirə biləcəyini nümayiş etdirdi.
Faktiki olaraq, bu vörkşop WUF13-ə hazırlıq prosesində “kiçik, amma güclü” addımlardan birinə çevrildi. Burada şəhər şüarlarla deyil, insanların gündəlik həyatında hiss etdiyi problemlər – mənzillərdə istilik, kölgə və nəfəsalan məkanların çatışmazlığı, istirahət üçün yerlərin azlığı – üzərindən müzakirə edildi və bu çətinliklərə uyğun konkret həll yolları təklif olundu. Mövzunu belə yüksəksəviyyəli memarın gündəmə gətirməsi isə müzakirəyə əlavə inandırıcılıq qazandırdı: söhbət artıq abstrakt ideyadan deyil, Bakının tarixi mərkəzini onun xarakterini qoruyaraq daha komfortlu və yaşanılan mühitə çevirməyin real imkanlarından gedirdi.