ABŞ-ın prezidenti Donald Trump-ın ikinci dövrünün altıncı ayında ölkənin ən imkanlı universitetlərində ciddi struktur dəyişiklikləri həyata keçirilib. Federal maliyyə vəsaitlərinin dondurulması və aparılan araşdırmalar səbəbindən yüzlərlə işçi işdən çıxarılıb.
"Tehsil365" "Inside Higher Ed"in yaydığı məlumata əsasən bildirir ki, təhsil sektorunda işdən çıxarmalar o qədər geniş vüsət alıb ki, “Inside Higher Ed” nəşri bu kəsintiləri aylıq olaraq təqdim edir. Adətən belə işdən çıxarmalar kiçik və maliyyə sıxıntısı yaşayan kollec və dövlət universitetlərində baş versə də, milyardlarla dollarlıq ianə fonduna sahib olan nüfuzlu universitetlər də 2025-ci ilin ilk yarısında ən çox işçi itirənlər sırasındadır. Bu vəziyyət əsasən Trump administrasiyasının xəbərdarlıq etmədən tətbiq etdiyi federal fondların dondurulması ilə bağlıdır.
Universitet rəsmiləri işdən çıxarmalarda həmçinin son qəbul edilən ianə vergisi artımının da rol oynadığını vurğulayırlar. Araşdırma fondlarının izahat verilmədən kəsilməsi və beynəlxalq tələbə qəbulunun azalması kimi hallar universitetlərin maliyyə siyasətində ciddi dəyişikliklərə yol açıb.
Məsələn, Johns Hopkins Universiteti ABŞ Beynəlxalq İnkişaf Agentliyinin maliyyə kəsintisi nəticəsində 800 milyon dollarlıq fondunu itirib və buna görə də 2 222 işçisini işdən çıxarmaq məcburiyyətində qalıb. Bu, 2025-ci ildə ABŞ-da bildirilen ən böyük işdən çıxarmadır.
Duke Universitetində isə təxminən 12 milyard dollarlıq ianə fondu olmasına baxmayaraq, 599 işçinin könüllü işdən çıxması təsdiqlənib. Northwestern Universitetində federal fonların qəfil dondurulması və antisemitizm iddiaları ilə bağlı araşdırmalar fonunda 425 işçi işdən çıxarılıb.
Stanford Universiteti, ABŞ-dakı ən böyük ianə fondlarından birinə (37.6 milyard dollar) sahib olsa da, federal siyasətdəki dəyişikliklər səbəbindən 363 işçini işdən çıxarmağı planlaşdırır. Columbia Universitetində isə federal tənzimləmələrlə bağlı gərginlik nəticəsində 180 tədqiqatçı işsiz qalıb.
Boston Universiteti 120 işçini işdən çıxarmağı planlaşdırır və inflyasiya, azalan tələbə sayı kimi problemlərlə üzləşir. Güney Kaliforniya Universitetində də 55 nəfərin işdən çıxarılması həyata keçirilib.
Harvard Universiteti isə ən imkanlı universitet olaraq təxminən 52 milyard dollarlıq ianə fonduna malik olsa da, federal araşdırma fonlarının dondurulması səbəbindən işçi ixtisarları ilə üzləşib. Bu ixtisarların sayı hələ dəqiq məlum olmasa da, yüzlərlə işçinin işdən çıxdığı ehtimal edilir.
Brown Universiteti federal fondların qismən bərpası üçün Trump administrasiyası ilə razılaşma əldə edib və bununla bağlı antisemitizm araşdırmaları dayandırılıb. Lakin maliyyə təsirlərinə görə işdən çıxarmaların davam etməsi qaçılmazdır.
Ümumilikdə, ABŞ universitetləri dəyişən federal siyasətlər, fondların dondurulması və yeni vergilər səbəbindən ciddi maliyyə təzyiqləri ilə üzləşir. Bu isə universitetlərin kadr siyasətində, tədqiqat və təhsil keyfiyyətində ciddi dəyişikliklərə səbəb olur.
Bu vəziyyət, təhsil sektorunda qeyri-müəyyənliyin artması və gələcəkdə də oxşar problemlərin davam edə biləcəyinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Universitetlər öz fəaliyyətlərini qorumaq üçün yeni strategiyalar üzərində işləyir və dövlətin dəstəyi üçün mübarizə aparırlar.